تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لِسُلَيْمٰانَ الرِّيحَ غُدُوُّهٰا شَهْرٌ وَ رَوٰاحُهٰا شَهْرٌ » تا آخر آیه (و برای سلیمان باد را [رام کردیم] که رفتنِ بامدادش یک ماه و بازگشتِ شامگاهش یک ماه بود). یعنی: برای سلیمان باد را مسخر کردیم که پیمودن مسیر صبحگاهیِ آن باد — یعنی از آغاز روز تا ظهر — به اندازهٔ راه یک ماه، و پیمودن مسیر شامگاهی آن — یعنی از ظهر تا پایان روز — به اندازهٔ راه یک ماه بود؛ یعنی باد در یک روز، راهِ دو ماه را می‌پیمود.

و عبارتِ « وَ أَسَلْنٰا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ » (و چشمهٔ مسِ مذاب را برای او روان ساختیم)؛ «إساله» باب افعال از «سَیَلان» به معنای روان‌شدن و جریان‌یافتن است، و «قِطْر» همان مس است؛ یعنی مس را برای او ذوب کردیم و همچون چشمه‌ای جوشان روان گشت.

این سخن خدا که: « وَ مِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ » (و از جن، کسانی بودند که پیش روی او به اذن پروردگارش کار می‌کردند)، یعنی گروهی از جنّیان—به گواه این‌که در ادامه می‌فرماید: « يَعْمَلُونَ لَهُ » (برای او انجام می‌دادند)—به اجازهٔ پروردگارش، در حالی که رام و فرمان‌بردار او بودند، پیش روی او کار می‌کردند. « وَ مَنْ يَزِغْ » یعنی هر کس سرپیچی کند، « عَنْ أَمْرِنٰا » (از فرمان ما) و از سلیمان پیروی نکند، « نُذِقْهُ مِنْ عَذٰابِ السَّعِيرِ » (از عذاب آتش سوزان به او می‌چشانیم). ظاهر سیاق عبارت نشان می‌دهد که مراد از آن، عذاب آتش در دنیاست نه آخرت؛ و تعبیر آیه نیز می‌رساند که تنها برخی از جنّیان رام او بودند، نه همگیِ آنان.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۱ و ۱۲ با هم

و در تفسیر قمی دربارهٔ سخن خدای عزوجل: « أَنِ اعْمَلْ سٰابِغٰاتٍ » آمده است: فرمود منظور زره‌هاست؛ و دربارهٔ « وَ قَدِّرْ فِي السَّرْدِ » فرمود: منظور، میخ‌هایی است که در پیوند حلقه‌های زره به کار می‌رود؛ و دربارهٔ سخن خدای عزوجل: « وَ لِسُلَيْمٰانَ الرِّيحَ غُدُوُّهٰا شَهْرٌ وَ رَوٰاحُهٰا شَهْرٌ » فرمود: باد تخت سلیمان را برمی‌داشت و آن را بامدادان به‌اندازهٔ راه یک ماه و شامگاهان نیز به‌اندازهٔ راه یک ماه پیش می‌برد.