تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ سجده

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَمْ يَقُولُونَ افْتَرٰاهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ » (یا می‌گویند آن را بربافته است؟ بلکه آن حق است و از جانب پروردگار توست تا قومی را بیم دهی که پیش از تو هیچ بیم‌دهنده‌ای برایشان نیامده است...). در اینجا «أم» منقطعه است (به معنای «بلکه») و معنا چنین است: بلکه می‌گویند قرآن را به دروغ به خدا نسبت داده و از جانب او نیست؛ پس خداوند سخن آنان را با این فرموده رد کرد: « بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ » (بلکه حق است و از سوی پروردگار توست تا بیم دهی...).

و فرمودهٔ او: « لِتُنْذِرَ قَوْماً مٰا أَتٰاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ » (تا قومی را بیم دهی که پیش از تو هیچ بیم‌دهنده‌ای نزدشان نیامده بود)؛ گفته شده مقصود از آنان قریش است؛ زیرا پیش از پیامبر (ص) هیچ پیامبری نزدشان نیامده بود، بر خلاف دیگر قبایل عرب که طبق روایات، برخی پیامبران مانند خالد بن سنان عَبسی و حنظله نزدشان آمدند.

و گفته شده: مراد از آن، اهل دوران فترت (فاصلهٔ زمانی میان دو پیامبر صاحب‌شریعت) میان عیسی و محمد (ص) است؛ گویی آنان از حقِ نعمت‌های الهی که بر عهده داشتند و نیز از عبادتی که برایش آفریده شده بودند غافل بودند. اما در این سخن اشکالی هست، و آن اینکه معنای فترت، برانگیخته نشدنِ پیامبری دارای شریعت و کتاب است؛ اما فترت و انقطاع از نبوت به طور مطلق (خالی بودن کاملِ جهان از هر پیامبری) را نمی‌پذیریم که رخ داده باشد و همهٔ آن دوران—که نزدیک به شش قرن است—به‌کلی از هر پیامبری خالی مانده باشد.

و فرمودهٔ او: « لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ » (شاید هدایت شوند)، هدفی همراه با امیدواری برای فرستادن پیامبر است؛ و همان‌طور که در موارد مشابه گذشت، این امیدواری متوجه مقامِ سخن یا متوجه مخاطب است، نه متکلم (خداوند).