تفسیر آیهٔ ۷ سورهٔ لقمان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا تُتْليٰ عَلَيْهِ آيٰاتُنٰا وَلّٰي مُسْتَكْبِراً كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهٰا كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْراً » (و هنگامی که آیات ما بر او خوانده شود، متکبرانه روی برمی‌گرداند، گویی آن را نشنیده است، گویی در دو گوشش سنگینی است...)؛ این سخن وصفِ همان کسی است که سخنان سرگرم‌کننده و بیهوده را می‌خرد تا مردم را از قرآن گمراه سازد و آن را به مسخره گیرد. «وَقر» بار سنگین است و مراد از سنگینی داشتن بر دو گوش او این است که چیزی بر گوش‌هایش بسته شده باشد که مانع شنیدن گردد، و برخی نیز گفته‌اند که کنایه از ناشنوایی است.

و معنای آیه چنین است: هنگامی که آیات ما، یعنی قرآن، بر این خریدارِ سخنان سرگرم‌کننده و بیهوده خوانده شود، در حالی که تکبر می‌ورزد، روی برمی‌گرداند و اعراض می‌کند، گویی هرگز آن را نشنیده و گویی ناشنوا است؛ پس او را به عذابی دردناک نوید ده.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

و گفته شده است: در آغاز، ضمیر مفرد به «مَن يَشْتَرِي» بازگردانده شده، چنان‌که در « يَشْتَرِي » (می‌خرد)، « لِيُضِلَّ » (تا گمراه کند) و « يَتَّخِذَهٰا » (آن را بگیرد) به اعتبار لفظ [مفردِ «مَن»] آمده است؛ در مرتبهٔ دوم، ضمیر جمع به اعتبار معنا [ی جمعِ آن] به کار رفته است؛ و سپس دوباره به اعتبار لفظ، ضمیر مفرد آورده شده، چنان‌که در « عَلَيْهِ » (بر او) و جز آن دیده می‌شود. با این حال ممکن است ضمیرِ « لَهُمْ » (برای آنان) در آیهٔ پیشین، به مجموعهٔ گمراه‌کننده و گمراه‌شدگان که از سیاق کلام فهمیده می‌شوند بازگردد، که در این صورت، همهٔ ضمیرهای بازگردنده به «مِنَ» [= مَن] مفرد خواهند بود.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

و در تفسیر قمی، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) دربارهٔ سخن خدا: « وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ-لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللّٰهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ » (لقمان: ۶؛ و از مردم کسی هست که خریدار سخنان بیهوده است تا نادانسته از راه خدا گمراه سازد) آمده است: «او نضر بن حارث بن علقمه بن کَلَده از بنی‌عبدالدار بن قُصَیّ است؛ و نضر کسی بود که داستان‌ها و شعرهای مردم را بسیار روایت می‌کرد؛ [و دربارهٔ اوست که] خدای عزّوجلّ می‌فرماید: « وَ إِذٰا تُتْليٰ عَلَيْهِ آيٰاتُنٰا وَلّٰي مُسْتَكْبِراً » (لقمان: ۷؛ و چون آیات ما بر او خوانده شود، متکبرانه روی برمی‌تابد...) تا پایان آیه».