تفسیر آیهٔ ۱۶۴ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «لَقَدْ مَنَّ اللّٰهُ عَلَي الْمُؤْمِنِينَ» (به‌راستی خداوند بر مؤمنان منت نهاد). در این آیه، التفات (تغییر سیاق سخن) دیگری صورت گرفته که در آن، از خطاب مستقیم به مؤمنان، به غایب آوردنِ آنان تغییر یافته است. وجه عمومی این‌گونه مواردِ التفات پیش‌تر بیان شد، و وجه خاص آن در این‌جا این است که آیه در مقام منت نهادن آورده شده است، و این منت‌گذاری بر مؤمنان به سبب صفت ایمانشان صورت می‌گیرد؛ از همین رو فرمود: «عَلَي الْمُؤْمِنِينَ» (بر مؤمنان)، و تعبیری جز وصفْ این معنا را نمی‌رساند، حتی اگر فرموده بود: «الَّذِينَ آمَنُوا»؛ چرا که عنوانِ دلالت‌کننده، بر علت بودنِ حکم ــ بنا بر آنچه گفته‌اند ــ همان خودِ وصف است، یا دست‌کم صفت در این دلالت کامل‌تر است؛ و معنای آیه روشن است.

و دربارهٔ این آیه مباحث دیگری نیز هست که اگر خدای عزیز و شکست‌ناپذیر بخواهد، بخشی از آن‌ها در جایگاه‌های مناسب خود خواهد آمد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان آیات

تفسیر آیه‌های ۱۵۶ تا ۱۶۴ با هم

این آیات نیز دنبالهٔ آیاتی است که دربارهٔ جنگ احد نازل شده است و به موضوع دیگری می‌پردازد که برای آنان پیش آمد؛ یعنی اندوه و حسرتی که از کشته شدن بزرگان و سرشناسانشان به دل‌هایشان راه یافت. ادامه در متن کامل

خلاصه آنکه، این آیات خطا و انحرافِ نهفته در این اندوه و حسرت را بیان می‌کند و به موضوع دیگری می‌پردازد که این اندوه و حسرت‌خوردن در پی دارد، و آن بدگمانیِ آنان به پیامبر خدا (ص) است؛ با این پندار که ایشان آنان را به این مهلکه کشانده و در این ورطه انداخته است؛ چنان‌که سخنِ آنان — به اشارهٔ این آیات — بر این معنا دلالت… ادامه در متن کامل