تفسیر آیهٔ ۷ سورهٔ عنکبوت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و این کلام: « وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئٰاتِهِمْ وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِي كٰانُوا يَعْمَلُونَ » (و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، قطعاً گناهانشان را از آنان می‌پوشانیم و بی‌گمان پاداشی بهتر از آنچه عمل می‌کردند به آنان می‌دهیم)، بیانگر سرانجامِ ایمانِ واقعیِ آنان است که همراه با جهاد بوده است؛ و با آن روشن می‌شود که سودِ ایمانشان به خودِ آنان بازمی‌گردد نه به خدای پاک و منزه، و این پاداش نیز بخشش و فضلی از جانب خداست.

بنابراین، این آیه خالی از نوعی دلالت بر این نیست که جهاد در راه خدا، همان ایمان و عمل صالح است؛ چراکه این آیه در معنا، جایگزین کردنِ این سخنِ آیهٔ پیشین: « وَ مَنْ جٰاهَدَ » (و هر کس جهاد کند) با این سخن در این آیه است: « وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ » (و کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند).

و تکفیرِ سیئات (پوشاندنِ گناهان) همان گذشت از آن‌هاست، و معنای اصلی «کفر»، پوشاندن است؛ و گفته شده است:

تکفیر گناهان یعنی تبدیل کفرِ گذشتهٔ آنان به ایمان، و گناهان پیشینشان به طاعت‌ها؛ اما این سخن چندان درست نیست.

و پاداش دادن به آنان با بهترین کارهایی که انجام می‌دادند، یا بالا بردن درجهٔ آنان تا مرتبه‌ای متناسب با بهترین کارهایشان است، یا سخت‌گیری نکردن در حسابرسیِ کارهایشان در صورتی که جهات نقص و کاستی در آن‌ها باشد؛ بدین‌گونه که در تک‌تکِ کارهایشان مانند کسی با آنان برخورد می‌شود که بهترین عمل از آن نوع را به جا آورده باشد؛ از این رو نمازشان بهترین نماز به شمار می‌آید گرچه نقایصی در آن وجود داشته باشد، و کارهای دیگر نیز به همین صورت است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵ تا ۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « مَنْ كٰانَ يَرْجُوا لِقٰاءَ اللّٰهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللّٰهِ لَآتٍ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » (هر کس به دیدار خدا امید دارد، [بداند که] بی‌گمان موعدِ مقررِ الهی فرامی‌رسد، و او شنوای داناست)، تا پایانِ سه آیه [آیات ۵ تا ۷]. چون خدای سبحان مردم را به‌خاطر سبک شمردنِ امر ایمان و بازگشت از آن با هر آزمون و آزاری از سوی مشرکان نکوهش کرد، و مشرکان را نیز به‌سبب شکنجه و آزارِ مؤمنان و بازداشتنِ آنان از راه خدا — به انگیزهٔ خاموش ساختن نور خدا و به گمان ناتوان کردن او در آنچه خواسته است — توبیخ نمود و پندار هر دو گروه را باطل شمرد،

به بیانِ همان حقیقتی بازگشت که هیچ گریزی از آن نیست و وظیفهٔ واجبی که رهایی از آن ممکن نخواهد بود؛ و در این سه آیه بیان فرمود که هر کس به امید بازگشت به‌سوی خدا و دیدارِ او ایمان می‌آورد، باید بداند که آن موعد بی‌تردید فرامی‌رسد، و خداوند به گفتارهایش شنوا و به حالات و کارهایش داناست؛ پس باید هوشیار باشد و به‌حق ایمان بیاورد — ایمانی که هیچ آزمایش و آزاری او را از آن منصرف نسازد — و در راه خدا چنان‌که شایسته است جهاد کند. نیز بداند کسی که از جهادِ خود سود می‌برد تنها خودِ اوست، و خدای سبحان نه به ایمانِ او نیازی دارد و نه به هیچ‌یک از جهانیان؛ و همچنین بداند که اگر ایمان بیاورد و کار شایسته انجام دهد، خدا حتماً از بدی‌هایش درمی‌گذرد و به بهترین کارهایش پاداش خواهد داد. این دو آگاهیِ پایانی، آگاهیِ نخست را تأکید و تثبیت می‌کنند و پایبندی به ایمان و پایداری در برابر فتنه‌ها و سختی‌ها در راه خدا را ایجاب می‌نمایند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۱۳ با هم

می‌گویم: چنان‌که می‌بینی، روایات دربارهٔ سبب نزول آیات با یکدیگر اختلاف دارند؛ و پیش‌تر گذشت که مقتضای سیاق آیات سوره این است که همگی یکپارچه مکی هستند. ادامه در متن کامل