تفسیر آیهٔ ۸۶ سورهٔ نمل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «أَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَ النَّهَارَ مُبْصِراً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ»؛ (آیا ندیده‌اند که ما شب را پدید آوردیم تا در آن بیارامند و روز را روشنایی‌بخش ساختیم؟ بی‌تردید در این امر برای گروهی که ایمان می‌آورند نشانه‌هایی است). چون در آیات پیشین بیان فرمود که بسیاری از مردم در نشنیدن سخن حق و ننگریستن به نشانه‌های خدا و عبرت نگرفتن از آن‌ها، گویی کر و نابینایند؛ سپس از «جنبندهٔ زمین» (دابّة الأرض) یاد کرد و اینکه او را به عنوان نشانه‌ای خارق‌العاده بیرون می‌آورد تا با آنان سخن بگوید؛ آنگاه یادآور شد که از هر امتی دسته‌ای از تکذیب‌کنندگان را گرد می‌آورد و آنان را سرزنش می‌کند، و به سبب اعراض و سخن گفتنِ ناآگاهانه‌شان دربارهٔ آیات، حجت بر آنان تمام می‌شود؛ اینک در این آیه، آنان را توبیخ و سرزنش می‌کند که چرا با وجود نادانی، آیات الهی را تکذیب کردند؟ مگر شب را که طبیعتاً در آن آرام می‌گیرند، و روزِ روشنایی‌بخش را که نشانه‌های آسمان و زمین را برایشان آشکار می‌سازد نمی‌دیدند؟ پس چرا چشم بصیرت نگشودند و عبرت نگرفتند؟

و سخن خدای متعال که: «إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ»؛ یعنی در آرامش‌بخش قرار دادنِ شب برای آسودن و روشنایی‌بخش ساختنِ روز برای دیدنِ نشانه‌های آسمان و زمین، برای مردمی که ویژگیِ پذیرش و باور قلبی به حقِ آشکار را دارند، نشانه‌هایی روشن وجود دارد.

منظور از «آیات»، نشانه‌ها و جنبه‌هایی در شب و روز است که بر یگانگی خدا (توحید) و معارفِ برآمده از آن دلالت دارد. از جملهٔ این دلالت‌ها آن است که انسان باید در آنچه درخور آرامش است آرام گیرد — یعنی شبی که پردهٔ تاریکی‌اش را بر دیدگان می‌افکند — و در آنچه درخور تلاش و تکاپوست به حرکت درآید — یعنی روز روشنی که چیزهای سودمند برای زندگی را در برابر دیدگان آشکار می‌سازد.

پس بر انسان است که در برابر آنچه تاریکیِ نادانی بر او پوشانده است خاموشی گزیند، بدون آگاهی سخن نگوید و آنچه را بدان احاطهٔ علمی ندارد دروغ نشمارد؛ و در برابر، به آنچه دلایلِ روشنِ آیات — که خود مانند روزهایی روشن‌اند — آشکار می‌سازند اقرار کند و بدان ایمان بیاورد.