تفسیر آیهٔ ۴۵ سورهٔ نمل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِليٰ ثَمُودَ أَخٰاهُمْ صٰالِحاً » تا «يَخْتَصِمُونَ»؛ «اختصام» و «تخاصم» به معنای نزاع و کشمکش است، و توصیف تثنیه (دو گروه) با صیغهٔ جمع، یعنی آوردن « فَرِيقٰانِ » در کنار عبارت:

« يَخْتَصِمُونَ » (کشمکش می‌کنند)، از آن روست که مقصود از دو گروه، همهٔ افراد آن قوم است؛ و کلمهٔ « فَإِذٰا » برای بیان رخداد ناگهانی (فجائیه) است.

و معنای آیه چنین است: سوگند که به‌سوی قوم ثمود، برادر و هم‌تبارشان صالح را فرستادیم، و امید می‌رفت که همگی بر ایمان گرد آیند، ولی ناگهان به دو گروهِ مؤمن و کافر تقسیم شدند که بر سرِ حق با یکدیگر ستیزه می‌کردند و هر گروه می‌گفت: حق با من است. و شاید مقصود از این نزاع و ستیزه، همان سخنی باشد که خداوند در جای دیگر دربارهٔ آنان بازگو کرده و فرموده است: «قٰالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِمَنْ آمَنَ مِنْهُمْ أَ تَعْلَمُونَ» (اشرافِ مستکبر قومش به مستضعفانی از آنان که ایمان آورده بودند گفتند: آیا می‌دانید) «أَنَّ صٰالِحاً مُرْسَلٌ مِنْ رَبِّهِ قٰالُوا إِنّٰا بِمٰا أُرْسِلَ بِهِ مُؤْمِنُونَ قٰالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنّٰا بِالَّذِي آمَنْتُمْ بِهِ كٰافِرُونَ» (اعراف: ۷۶) (...که صالح از سوی پروردگارش فرستاده شده است؟ گفتند: ما به آنچه او بدان مأمور شده ایمان داریم؛ اما مستکبران گفتند: ما به آنچه شما به آن ایمان آورده‌اید کافریم).

از اینجا روشن می‌شود که یکی از دو گروه، جمعی از مستضعفان بودند که به او ایمان آوردند، و گروه دیگر مستکبران و سایر مستضعفانی بودند که از بزرگانِ خود پیروی کردند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۵ تا ۵۳ با هم

این آیات گزارشی کوتاه از داستان صالح پیامبر (ع) و قوم اوست، و همان‌طور که پیش‌تر بدان اشاره شد، در این آیات جنبهٔ هشدار و بیم‌دادن بر جنبهٔ بشارت غلبه دارد. ادامه در متن کامل