تفسیر آیهٔ ۲۲۲ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۲۱ تا ۲۲۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَليٰ مَنْ تَنَزَّلُ الشَّيٰاطِينُ -إلي قوله- كٰاذِبُونَ » (آیا به شما خبر دهم که شیاطین بر چه کسی فرود می‌آیند؟ ... تا آنجا که می‌فرماید: دروغگویند)؛ این آیات، کسی را که شیاطین بر او فرود می‌آیند با صفت ویژهٔ او می‌شناساند تا روشن شود که پیامبر (ص) از آنان نیست و قرآن نیز از القائات شیاطین سرچشمه نگرفته است؛ و روی سخن در این آیات با مشرکان است.

تفسیر آیه‌های ۲۲۱ و ۲۲۲ با هم

بنابراین، سخن خداوند: « هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَليٰ مَنْ تَنَزَّلُ الشَّيٰاطِينُ » بدین معناست که: آیا کسانی را که شیاطینِ جن همراه با اخبار بر آنان فرود می‌آیند، به شما بشناسانم؟ و سخن او: « تَنَزَّلُ عَليٰ كُلِّ أَفّٰاكٍ أَثِيمٍ » (بر هر دروغ‌پردازِ گناهکاری فرود می‌آیند)؛ در مجمع‌البیان آمده است: «افّاک» یعنی بسیار دروغگو، و ریشهٔ «إفک» وارونه‌ساختن است، و افّاک کسی است که خبر را بسیار از جهت راستی به جهت دروغ دگرگون و وارونه می‌کند؛ و «اثیم» انجام‌دهندهٔ کار زشت است، چنان‌که گفته می‌شود: «أثم يأثم إثما» هرگاه کار زشتی مرتکب شود، و «تأثم» هرگاه از گناه دست بکشد و آن را واگذارد. (پایان سخن مجمع‌البیان).

این بدان جهت است که شیاطین کاری جز نشان دادن باطل در چهرهٔ حق و آراستن زشتی در جامهٔ زیبایی ندارند؛ از این رو جز بر دروغ‌پردازِ گناهکار فرود نمی‌آیند.

تفسیر آیه‌های ۲۲۱ تا ۲۲۳ با هم

حاصل برهان این سه آیه آن است که شیاطین چون سرشتشان بر شرّ بنا شده است، جز بر دروغگوی بدکار فرود نمی‌آیند و بیشترشان نیز در خبرهای خود دروغگویند؛ در حالی که پیامبر (ص) نه دروغ‌پردازِ گناهکار است و نه کلامی که به او وحی می‌شود دروغی ساختگی است. بنابراین، نه او از کسانی است که شیاطین بر آنان فرود می‌آیند، نه آن که بر او فرود می‌آید شیطان است، و نه قرآنی که بر او نازل گشته از القائات شیاطین به شمار می‌رود.