تفسیر آیهٔ ۱۸ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ أَ لَمْ نُرَبِّكَ فِينٰا وَلِيداً وَ لَبِثْتَ فِينٰا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ » (فرعون گفت: «آیا تو را در خردسالی نزد خود نپروردیم و سالیانی از عمرت را در میان ما درنگ نکردی؟»). استفهام (پرسش) برای انکار توبیخی (سرزنش‌آمیز) است، و « نُرَبِّكَ » از ریشهٔ تربیت است، و «وليد» به معنای کودک و خردسال است.

چون فرعون رو به موسی و هارون کرد و سخنشان را شنید، موسی را شناخت و تنها او را مخاطب ساخت و گفت: «أَ لَمْ نُرَبِّكَ...»؛ و مقصودش این بود که در آغاز، به ادعای رسالتِ او اعتراض کند. او می‌گوید: تو همان کسی هستی که از کودکی در میان خود پروراندیمت و سالیانی چند از عمرت را پیش ما سپری کردی، نام و نشانی‌ات را می‌شناسیم و چیزی از احوالت را فراموش نکرده‌ایم؛ پس با اینکه تو همان کسی هستی که کاملاً می‌شناسیمت و از تبار و پیشینه‌ات بی‌خبر نیستیم، این پیامبری از کجا نصیب تو شده است؟!

و اما آنچه مفسران گفته‌اند که سخن فرعون: « أَ لَمْ نُرَبِّكَ فِينٰا وَلِيداً » (آیا تو را در خردسالی در میان خود پرورش ندادیم؟) و ادامهٔ آن، برای منت نهادن بر موسی (ع) آورده شده است، نه برای تعجب و بعید شمردن رسالتش چنان‌که ما گفتیم؛ آیه در خودِ خود هرچند مانع از چنین برداشتی نیست، اما سیاق مجموعهٔ پاسخ با آن سازگار نمی‌باشد؛ زیرا چنین برداشتی موجب بر هم خوردن سیاق کلام می‌شود، بدین ترتیب که ناگزیر باید سخن موسی (ع): « وَ تِلْكَ نِعْمَهٌ تَمُنُّهٰا عَلَيَّ » (و آیا این نعمتی است که بر من منت می‌نهی...) را پاسخی به منت‌گذاری فرعون بدانند، در حالی که بر آن منطبق نمی‌شود؛ و سخنش: « فَعَلْتُهٰا إِذاً » (آن کار را آن هنگام مرتکب شدم...) را پاسخی به اعتراض دربارهٔ قتل به شمار آورند؛ و آنگاه سخن او: « وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُرْسَلِينَ » (و مرا از فرستادگان قرار داد) سخنی زاید و بدون نیاز باقی خواهد ماند؛ پس این نکته را دریاب.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۸ و ۱۹ با هم

چکیدهٔ خرده‌گیری فرعون که در این دو آیه بدان اشاره شد چنین است: تو همانی که در خردسالی پرورشت دادیم و سالیانی از عمرت را در میان ما سپری کردی، و با کشتن انسانی در این سرزمین فساد انگیختی و ناسپاس نعمتم شدی، با اینکه از بردگان اسرائیلی من هستی؛ پس این رسالت از کجا به تو رسیده است؟! و چگونه تو پیامبر می‌شوی در حالی که همان کسی هستی که می‌شناسیم؟!

تفسیر آیه‌های ۱۸ تا ۲۲ با هم

مفسران سخن فرعون یعنی « أَ لَمْ نُرَبِّكَ » (آیا ما تو را در کودکی نپروراندیم؟) تا پایان آیه را ــ چنان‌که اشاره کردیم ــ به دو اعتراض تحلیل کرده‌اند: منت نهادن بر او برای پروراندنش در نوزادی، و ناسپاسیِ نعمت و تباهکاری‌اش در زمین به سبب کشتن آن مرد قبطی. ادامه در متن کامل