تفسیر آیهٔ ۱۶۶ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ تَذَرُونَ مٰا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ أَزْوٰاجِكُمْ » تا آخر آیه؛ « تَذَرُونَ » به معنای رها می‌کنید (تترکون) است و از ریشهٔ خود، فعل ماضی ندارد.

کسی که در آفرینش انسان و تقسیم افراد آن به دو گروه زن و مرد، و اندام‌ها و ابزارهایی که هر یک از این دو صنف به آن‌ها مجهز شده‌اند و ویژگی‌های اختصاصی هر کدام در آفرینش درنگ کند، تردید نخواهد کرد که هدف آفرینش از این صورت‌گریِ متفاوت و نهادن غریزهٔ شهوت در هر دو گروه و متمایز ساختن کارکرد آن‌ها با اثرگذاری (فعل) و اثرپذیری (انفعال)، این بوده است که آن دو را با پیوند زناشویی گرد هم آورد تا بدین وسیله به زاد و ولد دست یابد؛ امری که بقای این نوع را تا زمانی معین حفظ می‌کند.

بنابراین، انسانِ مرد از آن حیث که مرد است، برای انسانِ زن آفریده شده است نه برای مردی مانند خود؛ و انسانِ زن نیز از آن حیث که زن است، برای انسانِ مرد آفریده شده است نه برای زنی مانند خود؛ و ویژگی‌های اختصاصیِ مرد در آفرینش برای زن است و ویژگی‌های اختصاصیِ زن در آفرینش برای مرد. این همان «زوجیت طبیعی» است که دست آفرینش میان مرد و زن از انسان برقرار ساخته و آن دو را جفتِ یکدیگر قرار داده است.

سپس اهداف و مقاصد اجتماعی یا دینی، سنتِ ازدواجِ قراردادی و اجتماعی (نکاح اعتباری) را در میان مردم پایه‌گذاری کرد؛ سنتی که در آن نوعی اختصاص‌یافتن میان زن و شوهر و گونه‌ای محدودسازی برای همان زوجیت طبیعیِ یادشده وجود دارد. پس فطرت انسانی و آفرینش ویژهٔ او، انسان را راهنمایی می‌کند که مردان با زنان ازدواج کنند نه با مردان، و زنان با مردان ازدواج کنند نه با زنان؛ و این‌که ازدواج بر پایهٔ اصل زاد و ولد و تداوم نسل استوار است، نه صِرفِ اشتراک در همهٔ شئون زندگی.

از اینجا روشن می‌شود که نزدیک‌تر به درستی این است که مراد از سخن خدای متعال: « مٰا خَلَقَ لَكُمْ رَبُّكُمْ » (آنچه پروردگارتان برای شما آفریده است)، همان عضوی باشد که با ازدواج برای مردان از زنان حلال شمرده شده است، و حرفِ لام برای مالکیت تکوینی و طبیعی باشد؛ و این‌که «مِنْ» در سخن او: « مِنْ أَزْوٰاجِكُمْ »، برای تبعیض (بخشی از چیزی بودن) است و زوجیت همان زوجیت طبیعی است، هرچند از جهتی ممکن است زوجیت اجتماعی و قراردادی نیز اراده شده باشد.

اما این‌که برخی جایز دانسته‌اند مراد از واژهٔ «مٰا» خودِ زنان باشد و سخن او: « مِنْ أَزْوٰاجِكُمْ » بیان و توضیح آن باشد، سخنی دور از ذهن است.

و سخن خدای متعال: « بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ عٰادُونَ »، یعنی شما متجاوزید و از مرزی که فطرت و آفرینش برایتان ترسیم کرده پا فراتر گذاشته‌اید؛ پس این سخن در معنای آن آیه است که می‌فرماید: «إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجٰالَ وَ تَقْطَعُونَ السَّبِيلَ» (شما به سراغ مردان می‌روید و راهِ [طبیعیِ زناشویی] را می‌بُرید؛ عنکبوت: ۲۹).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۶۵ و ۱۶۶ با هم

از تمامی آنچه گذشت روشن شد که سخن آن حضرت (ع) بر پایه‌ای از دلیلی برهانی استوار است که بدان اشاره شد.