تفسیر آیهٔ ۱۳۷ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ خُلُقُ الْأَوَّلِينَ » (این جز خوی و شیوهٔ پیشینیان نیست). واژهٔ «خُلُق» با ضمّهٔ خاء و لام یا سکون لام خوانده می‌شود. راغب گفته است: «خَلْق» و «خُلُق»—یعنی با فتح خاء و ضمّهٔ آن—در اصلْ یکی هستند، مانند «شَرْب» و «شُرْب»، و «صَرْم» و «صُرْم»؛ ولی «خَلْق» (با فتح خاء) به هیئت‌ها، شکل‌ها و صورت‌هایی اختصاص یافته که با چشم دیده می‌شوند، و «خُلُق» (با ضمّهٔ خاء) به قوا و خصلت‌هایی اختصاص دارد که با بصیرت (بینش باطنی) ادراک می‌گردند. خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّكَ لَعَليٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ » (و به راستی تو بر خُلقی بس بزرگ استواری). و [با فتح خاء نیز] « إِنْ هٰذٰا إِلاّٰ خُلُقُ الْأَوَّلِينَ » قرائت شده است؛ پایان سخن راغب.

اشاره با کلمهٔ «هَذَا» (این) به همان چیزی است که هود آورده بود و آنان آن را پند و اندرز نامیده بودند. معنای سخنشان این است: آنچه در پیش گرفته‌ای—از دعوت به یگانه‌پرستی و اندرز دادن—چیزی جز عادتِ انسان‌های گذشته و پیشینیانِ اهل افسانه و خرافات نیست. این گفتار درست مانند این سخنِ دیگرِ آنان است: «إِنْ هَذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ» (این جز افسانه‌های پیشینیان نیست).

و نیز ممکن است اشاره با «هَذَا» به همان وضعیت شرک‌آلود خودشان و پرستش معبودانی جز خدا باشد که به پیروی از پدران نخستینشان انجام می‌دادند؛ مانند این سخنشان: « وَجَدْنٰا آبٰاءَنٰا كَذٰلِكَ يَفْعَلُونَ » (ما پدران خود را یافتیم که چنین می‌کردند).

برخی از مفسران احتمال داده‌اند که منظور این باشد: آفرینش ما چیزی جز همان آفرینش پیشینیان نیست؛ ما نیز همان‌گونه که آنان زیستند زندگی می‌کنیم و همان‌طور که مردند می‌میریم، و نه رستاخیزی در کار است، نه حسابی و نه عذابی. اما این احتمال با سیاق آیات سازگار نیست و از آن دور است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۲۳ تا ۱۴۰ با هم

در کتاب «کمال‌الدین» و «روضهٔ کافی» به سند خود از ابوحمزهٔ ثمالی از امام ابوجعفر، محمد بن علی الباقر (ع) در حدیثی روایت شده است که فرمود: نوح گفت: «همانا خداوند تبارک و تعالی پیامبری را برمی‌انگیزد که به او هود گفته می‌شود؛ او قومش را به‌سوی خداوند عزوجل فرا‌می‌خواند اما آنان تکذیبش می‌کنند، و خداوند عزوجل با تندباد هلاکشان می‌سازد. ادامه در متن کامل

و نوح به فرزندش سام فرمان داد که در آغاز هر سال این وصیت را بازخوانی و یادآوری کند و آن روز برایشان عید باشد تا در آن روز، برانگیخته‌شدن هود و زمانی را که در آن قیام می‌کند به یاد آورند و عهدش را تازه دارند. ادامه در متن کامل