تفسیر آیهٔ ۶۵ سورهٔ فرقان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنّٰا عَذٰابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذٰابَهٰا كٰانَ غَرٰاماً » (و کسانی که می‌گویند: پروردگارا! عذاب جهنم را از ما بازگردان که بی‌گمان عذاب آن ماندگار و گریبان‌گیر است). «غَرام» سختی یا مصیبتی است که به انسان می‌رسد و همراه و ملازم او می‌گردد و رهایش نمی‌کند؛ و معنای بقیهٔ آیه روشن است.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، عبد بن حُمید از ابوسعید خُدری از پیامبر خدا (ص) روایت کرده است که:

دربارهٔ کلام خدا: « إِنَّ عَذٰابَهٰا كٰانَ غَرٰاماً » (بی‌گمان عذاب جهنم پایدار و گریبان‌گیر است) فرمود: «الدائم»؛ یعنی همیشگی و دائمی است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶۵ و ۶۷ با هم

و در تفسیر قمی، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) آمده است که دربارهٔ کلام خدای متعال: « إِنَّ عَذٰابَهٰا كٰانَ غَرٰاماً » (بی‌گمان عذاب آن پیوسته است) می‌فرماید: یعنی همیشگی و جدانشدنی است؛ و سخن خدای عزیز و جلیل: « وَ الَّذِينَ إِذٰا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَ لَمْ يَقْتُرُوا » (و کسانی که چون انفاق کنند، نه زیاده‌روی می‌کنند و نه بخل می‌ورزند)، اسراف همان انفاق در معصیت و در غیر راه حق است، و « وَ لَمْ يَقْتُرُوا » یعنی بخل نورزیدند در ادای حق خدای عزیز و جلیل؛ و « وَ كٰانَ بَيْنَ ذٰلِكَ قَوٰاماً » (و میان این دو راهی معتدل و استوار است)، «قَوام» همان میانه‌روی، عدالت و انفاق در چیزی است که خداوند بدان فرمان داده است.