تفسیر آیهٔ ۵۶ سورهٔ نور

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَقِيمُوا الصَّلاٰهَ وَ آتُوا الزَّكٰاهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » (و نماز را برپا دارید و زکات بدهید و از پیامبر اطاعت کنید، شاید مشمول رحمت شوید)؛ تناسب مضمون این آیه با آنچه آیات پیشین برای بیانش آمده‌اند، اقتضا می‌کند که این آیه متمم و مکملِ همان آیات باشد.

پس عبارت «وَ أَقِيمُوا الصَّلٰاةَ وَ آتُوا الزَّكٰاةَ» (و نماز را برپا دارید و زکات بدهید)، در حقیقت دستوری است به اطاعت از خدای متعال در آنچه برای بندگانش تشریع کرده است؛ و یادکردِ اختصاصی از نماز و زکات به این سبب است که این دو، دو رکن اساسی در تکالیفِ مربوط به خدای متعال و مربوط به خلق‌اند؛ و فرمودهٔ او: « وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ » (و از پیامبر اطاعت کنید)، تنفیذ و به اجرا درآوردنِ ولایت آن حضرت (ص) در داوری و حکومت است.

و کلام خدای متعال: « لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » (شاید که مورد رحمت قرار گیرید)، علّت دستور را بر پایهٔ مصلحتی که در عملِ به آن نهفته است بیان می‌کند؛ و معنای آن ـ با توجه به سیاق عبارت ـ چنین است: از خدا و پیامبر اطاعت کنید، زیرا در این دو اطاعت، این امید هست که رحمت الهی شما را فرا گیرد و خداوند وعده‌اش را برای شما عملی سازد، یا مقدمات تحقق آن را برایتان فراهم آورد؛ چرا که برافتادن نفاق از میان مسلمانان، همگانی شدن شایستگی، و اتحاد بر کلمهٔ حق، کلید شکل‌گیری جامعه‌ای صالح است که هرگونه خیری را بر آنان فرو می‌ریزد.