تفسیر آیهٔ ۶۶ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

جدا آمدن جمله (بدون واو عطف) در عبارت « قَدْ كٰانَتْ آيٰاتِي » (همانا آیات من بر شما خوانده می‌شد...)، به این دلیل است که در جایگاه بیان علّت قرار دارد؛ و معنا چنین است:

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶۶ و ۶۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قَدْ كٰانَتْ آيٰاتِي تُتْليٰ عَلَيْكُمْ » تا «تَهْجُرُونَ» (همانا آیات من بر شما تلاوت می‌شد... [و شب‌هنگام گرد می‌آمدید و با خودبزرگ‌بینی] هذیان و ناسزا می‌گفتید) [مؤمنون: ۶۶-۶۷]. «نُکوص» عبارت است از:

عقب‌گرد کردن و به گذشته پس‌نشستن. «سامِر» از ریشهٔ «سَمَر» به معنای گفتگوی شبانه و شب‌نشینی است؛ گفته‌اند «سامر» مانند «حاضر» هم بر مفرد به کار می‌رود و هم بر جمع. همچنین «سُمَّراً» با ضمهٔ سین و تشدید میم—که جمع «سامر» است—قرائت شده و این قرائت ترجیح دارد؛ و «سُمّاراً» نیز با ضمه و تشدید خوانده شده است؛ و «هَجْر» نیز به معنای هذیان‌گویی و سخنان بیهوده گفتن است.

شما هرگز از سوی ما یاری نمی‌شوید؛ چرا که آیات من پیوسته بر شما خوانده و تلاوت می‌شد، امّا شما از آن روی برمی‌تافتید و قهقرا به عقب بازمی‌گشتید؛ در حالی که به این پشت‌کردنِ خود تکبّر می‌ورزیدید، و شب‌هنگام دربارهٔ آن به گفت‌وگو می‌نشستید و بدگویی و هذیان می‌کردید. و برخی گفته‌اند: ضمیر در «بِهِ» به کعبه (خانهٔ خدا) یا حرم بازمی‌گردد، که سستیِ این سخن نیز چنان‌که می‌بینی آشکار است.