تفسیر آیهٔ ۹ سورهٔ حج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «ثٰانِيَ عِطْفِهِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللّٰهِ » (تا آخر آیه؛ متکبرانه پهلو تهی می‌کند تا از راه خدا گمراه سازد). واژهٔ «ثَنی» به معنای خم کردن و پیچیدن است و «عِطْف» (با کسرهٔ عین) به معنای پهلو و جانب، و تعبیرِ «ثَني العِطف» کنایه از روی‌گردانی و تکبر است؛ گویی شخصِ روی‌گردان، یکی از دو پهلوی خود را بر پهلوی دیگر خم می‌کند و روی برمی‌تابد.

و جملهٔ «لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللّٰهِ » (تا از راه خدا گمراه کند) به فعل «يُجٰادِلُ » وابسته است و «لام» برای بیان علّت آمده است؛ یعنی او از سر نادانی دربارهٔ خدا مجادله می‌کند، در حالی که روی‌گردانی و تکبر نشان می‌دهد تا از این راه به گمراه ساختن مردم دست یابد؛ و اینان همان سران و پیشوایانِ مشرکان هستند که دیگران از آنان پیروی می‌کنند.

و این سخن او که: «لَهُ فِي الدُّنْيٰا خِزْيٌ وَ نُذِيقُهُ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ عَذٰابَ الْحَرِيقِ » (برای او در دنیا رسوایی است و روز قیامت عذابِ سوزان را به او می‌چشانیم)، تهدیدی به «خِزی» — یعنی خواری، ذلت و رسوایی — در دنیاست، و سرانجامِ کارِ بزرگان قریش و سرکردگان مشرکان مکه نیز به همین جا کشیده شد؛ و همچنین هشداری به عذاب در آخرت است.