تفسیر آیهٔ ۱۰ سورهٔ حج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «ذٰلِكَ بِمٰا قَدَّمَتْ يَدٰاكَ وَ أَنَّ اللّٰهَ لَيْسَ بِظَلاّٰمٍ لِلْعَبِيدِ » (این به کیفر کارهایی است که از پیش فرستاده‌ای، و اینکه خدا هرگز به بندگان ستمکار نیست)؛ کلمهٔ «ذلک» (این) اشاره به هشداری است پیش‌گفته؛ همان وعید به خواری و عذابی که در آیهٔ پیشین گذشت. و حرف «باء» در «بِمٰا قَدَّمَتْ » برای مقابله است، مانند این سخن ما که «این را در برابر آن فروختم»، یا برای سببیّت است؛ یعنی این خواری و عذابی که می‌بینی، پاداش اعمالی است که از پیش فرستاده‌ای، یا به سبب آن کارهایی است که پیش فرستاده‌ای؛ اعمالی چون مجادله دربارهٔ خدا بدون علم و هدایت و کتاب، همراه با روی‌گردانیِ متکبرانه برای گمراه ساختن مردم. و در این کلام، التفات (تغییر لحن گفتار) از غایب به مخاطب صورت گرفته است تا سرزنش و نکوهش قطعی گردد.

و جملهٔ «وَ أَنَّ اللّٰهَ لَيْسَ بِظَلاّٰمٍ لِلْعَبِيدِ » (و اینکه خدا هرگز به بندگان ستم‌روا نمی‌دارد) بر «بِمٰا قَدَّمَتْ » عطف شده است؛ یعنی این کیفر بدان جهت است که خدا به بندگانش ستم نمی‌کند، بلکه با هر یک از آنان بر اساس آنچه به سبب عملش سزاوار آن است رفتار می‌کند، و آنچه را با زبان حالش می‌طلبد، به او می‌دهد.