تفسیر آیهٔ ۶۸ سورهٔ حج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِنْ جٰادَلُوكَ فَقُلِ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا تَعْمَلُونَ » (و اگر با تو مجادله کردند، بگو: خدا به آنچه انجام می‌دهید داناتر است). سیاق آیهٔ پیشین تأیید می‌کند که مراد از این جدال، مجادله و مِراء (ستیزه‌جویی بی‌حاصل) در مسئلهٔ اختلاف مناسک پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله با شریعت‌های گذشته، پس از اقامهٔ دلیل بر نسخ شریعت‌ها است؛ و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله مأمور شده است آنان را به داوریِ خدا واگذار کند، بی آنکه به مجادله‌ای مانند مجادلهٔ آنان سرگرم شود.

و گفته شده است مراد از کلام الهی: «إِنْ جٰادَلُوكَ » (اگر با تو مجادله کردند)، مطلقِ مجادله در امر دین است؛ و دیدگاه دیگری نیز مطرح کرده‌اند.

آنان گفته‌اند مراد، جدال در مسئلهٔ ذبیحه (حکم حلال بودن گوشت حیوان ذبح‌شده) است، اما سیاق پیشین با این دیدگاه سازگار نیست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶۸ و ۶۹ با هم

و فرموده‌اش: «فَقُلِ اللّٰهُ أَعْلَمُ بِمٰا تَعْمَلُونَ » (پس بگو خدا به آنچه می‌کنید داناتر است)، زمینه‌سازی و مقدمه‌ای برای واگذار کردن کار آنان به داوری خداست؛ یعنی خدا به کردار شما داناتر است و مانند کسی حکم می‌کند که از حقیقت ماجرا آگاه است، و تنها او در روز قیامت میان شما در آنچه در آن اختلاف می‌کردید و با حق و اهل حق مخالفت می‌ورزیدید داوری خواهد کرد — و «اختلاف» و «تخالف» به یک معنایند، مانند «استباق» و «تسابق» (پیشی گرفتن از یکدیگر) —.