تفسیر آیهٔ ۶۴ سورهٔ حج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «لَهُ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ وَ إِنَّ اللّٰهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ » (آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ اوست، و بی‌تردید خدا همان بی‌نیاز و ستوده است). ظاهر عبارت این است که خبری بعد از خبرِ دیگر برای «إنّ» [در آیه‌ی پیشین] است و بخشِ تکمیلیِ همان دلیل‌آوری در آیه‌ی گذشته به شمار می‌آید؛ گویی گفته شده است: خداوند باریک‌بین، آگاه و مالکِ همه‌ی موجودات در آسمان‌ها و زمین است و در فرمانروایی‌اش هر گونه بخواهد با باریک‌بینی و آگاهی دست می‌برد؛ و البته ممکن است جمله‌ای ازسرگرفته (استئناف: کلامی مستقل) باشد که به تنهایی دلیل دیگری را می‌رساند.

و این سخنِ پروردگار که: «وَ إِنَّ اللّٰهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ » (و بی‌گمان خدا همان بی‌نیاز و ستوده است)، نشان می‌دهد که او از آن رو که بی‌نیازِ مطلق است، به هیچ‌یک از کارهایش نیازی ندارد؛ و با این حال، کارهایش زیبا و سودمندند و از آن رو که او ستوده‌ی مطلق است، بر آن‌ها ستایش می‌شود. پس مفادِ هر دو نام در کنار هم این است که خدای متعال جز کارِ سودمند انجام نمی‌دهد، ولی سودِ آن به خودش بازنمی‌گردد، بلکه به خودِ آفریدگان می‌رسد.