تفسیر آیهٔ ۸۸ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «فَاسْتَجَبْنٰا لَهُ وَ نَجَّيْنٰاهُ مِنَ الْغَمِّ وَ كَذٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ » (پس خواسته‌اش را اجابت کردیم و او را از اندوه رهانیدیم و مؤمنان را این‌گونه نجات می‌دهیم)؛ هرچند آن حضرت (ع) به هیچ درخواست و دعایی تصریح نکرد و تنها به یگانگی و پاکی خدا اقرار نمود و به ستم اعتراف کرد، اما با این بیان، حال و روز خود را آشکار ساخت و موضع خویش را در پیشگاه پروردگارش نمایاند، و در همین اعتراف، درخواست نجات و عافیت نهفته بود؛ پس خداوند دعایش را مستجاب فرمود و او را از اندوه—همان غم و گرفتاری بزرگی که بر او فرود آمده بود—رهایی بخشید.

و فرمودهٔ او: «وَ كَذٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ » (و مؤمنان را این‌گونه نجات می‌دهیم)، وعده‌ای است برای نجات بخشیدن به هر مؤمنی که به اندوهی گرفتار شود و سپس پروردگارش را همانند یونس (ع) بخواند؛ و سرگذشت آن حضرت (ع) در سورهٔ صافات خواهد آمد، ان‌شاءالله.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۸۷ و ۸۸ با هم

و در کتاب «تهذیب»، به سند خود از زیّات، از مردی، از کرّام، از امام صادق (ع) روایت کرده است که فرمود:

چهار چیز برای چهار چیز است — تا آنجا که فرمود — و چهارمی برای غم و اندوه است: «لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ أَنْتَ سُبْحٰانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظّٰالِمِينَ » (معبودی جز تو نیست، منزهی تو، همانا من از ستمکاران بودم)؛ خدای پاک و منزه فرمود: «فَاسْتَجَبْنٰا لَهُ وَ نَجَّيْنٰاهُ مِنَ الْغَمِّ-وَ كَذٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ » (پس دعایش را اجابت کردیم و او را از اندوه رهانیدیم، و این‌گونه مؤمنان را نجات می‌دهیم).

می‌گویم: این معنا در کتاب «خصال» نیز به صورت مرسل از پیامبر (ص) روایت شده است.

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌جریر از سعد روایت کرده است: از پیامبر خدا (ص) شنیدم که می‌فرمود: نام خدا که هرگاه بدان خوانده شود پاسخ می‌دهد و هرگاه بدان از او چیزی خواسته شود عطا می‌کند، همان دعای یونس بن مَتّیٰ است. گفتم: ای پیامبر خدا، آیا این ویژهٔ یونس بود یا برای همهٔ مسلمانان است؟ فرمود: برای یونس به طور ویژه، و برای همهٔ مؤمنان است هنگامی که با آن دعا کنند؛ آیا سخن خدا را نشنیده‌ای که فرمود: «وَ كَذٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ » (و این‌گونه مؤمنان را نجات می‌دهیم)؟ پس این، شرطی از سوی خداست برای هر کس که او را با آن بخواند.