تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا حِينَ لاٰ يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النّٰارَ وَ لاٰ عَنْ ظُهُورِهِمْ وَ لاٰ هُمْ يُنْصَرُونَ » (کاش کسانی که کفر ورزیدند می‌دانستند زمانی را که نمی‌توانند آتش را از چهره‌ها و نه از پشت‌هایشان بازدارند و یاری هم نمی‌شوند!). کلمهٔ «لَوْ » برای تمنّا (ای کاش گفتن) است و کلمهٔ «حِينَ » بنا بر آنچه گفته شده، مفعولِ «یعلم» است. و عبارت «لاٰ يَكُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النّٰارَ وَ لاٰ عَنْ ظُهُورِهِمْ » یعنی آتش را دفع نمی‌کنند، زیرا آتش از پیشِ رو و پشتِ سر آنان را فرامی‌گیرد؛ و در این تعبیر، اشاره‌ای به احاطهٔ آتش بر آنان است.

و عبارت «وَ لاٰ هُمْ يُنْصَرُونَ » (و یاری نمی‌شوند) به جملهٔ پیش از خود معطوف شده است؛ زیرا معنای آن به تقابل و دو شقّ برمی‌گردد، و معنا چنین است: آنان نه خود به‌تنهایی و مستقلاً می‌توانند آتش را از خویش دفع کنند، و نه با یاری کسی که در دفع آن کمکشان کند.

این آیه در جایگاه پاسخ به پرسش آنان دربارهٔ زمانِ آن وعده است؛ و معنا چنین است: کاش کسانی که کفر ورزیدند، زمانی را می‌دانستند که نه خود به‌تنهایی می‌توانند آتش را از چهره‌ها و پشت‌های خود بازدارند و نه کسی در دفع آن یاری‌شان می‌کند!