تفسیر آیهٔ ۳۷ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «خُلِقَ الْإِنْسٰانُ مِنْ عَجَلٍ سَأُرِيكُمْ آيٰاتِي فَلاٰ تَسْتَعْجِلُونِ » (انسان از شتاب آفریده شده است؛ به‌زودی نشانه‌هایم را به شما نشان خواهم داد، پس به شتاب از من مخواهید). مشرکان افزون بر کفرشان به دعوت نبوی، هر گاه پیامبر (ص) را می‌دیدند او را مسخره می‌کردند، و این خود فزونی در کفر و سرکشی بود. مسخره کردنِ یک چیز تنها بر این اساس است که آن را شوخی و غیرجدی بپندارند و با شوخی با آن روبه‌رو شوند؛ اما خدای متعال این استهزای آنان را کاملاً جدی و دور از شوخی تلقی فرمود. از این رو، استهزا پس از کفر، قرار گرفتنِ پیاپی در معرض عذاب الهی بود و خود نوعی شتاب‌زدگی برای رسیدن عذاب به شمار می‌آمد؛ چرا که آنان در حالی که در عافیت و آسودگی بودند به نشانه‌هایی که برایشان آمده بود بسنده نمی‌کردند و نشانه‌هایی می‌خواستند که کیفرِ کردارشان را بدهد. به همین جهت، خدای سبحان استهزای آنان پس از کفر را شتاب‌ورزی در دیدن نشانه‌ها — یعنی همان نشانه‌های همراه با عذاب — به حساب آورد و به آنان خبر داد که به‌زودی آن را نشانشان خواهد داد.

پس این سخن خدا که: «خُلِقَ الْإِنْسٰانُ مِنْ عَجَلٍ » کنایه از افراط و غرق شدنِ انسان در شتاب‌زدگی است، گویی او از خودِ شتاب آفریده شده و جز آن چیزی نمی‌شناسد؛ مانند آنچه گفته می‌شود: «فلانی سراپا خیر یا سراپا شر است، و از خیر یا از شر آفریده شده است». این تعبیر رساتر از آن است که بگوییم: «چقدر شتاب‌زده است!» یا «شتاب‌ورزی‌اش چقدر شدید است!»، و کلام در جایگاهِ شگفت‌انگیزی (تعجب) بیان شده است.

و در این بیان، ناچیز شمردنِ شأن و کارِ آنان نهفته است و نیز اینکه خداوند در عذاب کردنشان شتاب نمی‌ورزد، چرا که آنان هرگز از دست او بیرون نخواهند رفت [و نمی‌توانند بگریزند].

و سخن خداوند: «سَأُرِيكُمْ آيٰاتِي فَلاٰ تَسْتَعْجِلُونِ » (به‌زودی نشانه‌هایم را به شما نشان خواهم داد، پس به شتاب از من مخواهید)، آیهٔ بعدی گواه آن است که مراد از نشان دادنِ نشانه‌ها، عذاب کردنِ آنان با آتش دوزخ است؛ و آن آیه این سخن پروردگار است: «لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا حِينَ » تا آخر آیه (اگر کافران می‌دانستند آن زمانی را که...).