تفسیر آیهٔ ۲۴۴ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ قٰاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللّٰهِ» (و در راه خدا بجنگید...)؛ این آیه فریضه و واجب ساختن جهاد است. خدای متعال در این آیه و دیگر بخش‌های کلامش، جنگ را مقید کرده است که حتماً «در راه خدا» باشد، تا به توهم نیاید و در خیال ننشیند که این وظیفهٔ مهم دینی برای برپایی قدرتی صِرفاً مادی و خشک و توسعهٔ کشورگشاییِ ظاهری است—آن‌گونه که امروزه برخی جامعه‌شناسان و دیگر پژوهشگران دربارهٔ پیشرفت اسلام پنداشته‌اند—بلکه جهاد برای گسترش حاکمیت دین است که صلاح و خیر مردم در دنیا و آخرتشان در گرو آن است.

و در این فرمودهٔ خدای متعال که: «وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ» (و بدانید که خداوند شنوای داناست)، هشداری به مؤمنان است تا در پیمودن این مسیر، هرگاه خدا و پیامبرش به چیزی فرمان دادند، با گفتار خود مخالفت نورزند و در دل نیز نفاق نپرورند؛ آن‌گونه که بنی‌اسرائیل رفتار کردند: آنجا که دربارهٔ فرماندهی طالوت زبان به اعتراض گشودند و گفتند: «أَنّٰى يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنٰا» (چگونه او بر ما سلطنت و حکومت داشته باشد؟!) تا آخر آیه، و آنجا که گفتند: «لاٰ طٰاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجٰالُوتَ وَ جُنُودِهِ» (امروز ما را توان رویارویی با جالوت و سپاهیانش نیست)، و آنجا که وقتی جنگ بر آنان واجب شد سستی ورزیدند و روی گرداندند، و نیز آنجا که پس از نهی طالوت، از آن نهر نوشیدند.