تفسیر آیهٔ ۱۶۹ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «إِنَّمٰا يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشٰاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللّٰهِ مٰا لٰا تَعْلَمُونَ» (او فقط شما را به بدی و زشتی و اینکه آنچه را نمی‌دانید به خدا نسبت دهید، فرمان می‌دهد). بدی (سوء) و زشتی (فحشا) در کردار است و در برابرِ آن، گفتار قرار دارد؛ بدین ترتیب روشن می‌شود که آنچه شیطان بدان فرمان می‌دهد، منحصر است در کرداری که بدی و زشتی باشد، و گفتاری که سخنِ بدون دانش باشد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان آیات

تفسیر آیه‌های ۱۶۸ و ۱۶۹ با هم

«خُطُوات» با دو ضمه جمع «خُطوَه» به معنای گام است، و آن فاصلهٔ میان دو پایِ شخص رونده است. این واژه «خَطَوات» با دو فتحه نیز قرائت شده که جمع «خَطْوَه» به معنای یک بار قدم برداشتن است. و «گام‌های شیطان» کارهایی است که نسبت آن‌ها به هدف شیطان ـ یعنی گمراه ساختن با شرک ـ مانند نسبت گام‌های شخص رونده به مقصد و هدف اوست؛ بنابراین، آن‌ها کارهایی هستند که مقدمات شرک و دوری از خدای پاک و منزه به شمار می‌روند.
و «امر» (فرمان دادن) عبارت است از تحمیل ارادهٔ فرمان‌دهنده بر فرمان‌بردار تا آنچه را او می‌خواهد به جا آورد؛ و فرمان دادن از سوی شیطان، همان وسوسه‌گری او و تحمیل خواسته‌اش بر انسان است، از راه خطور دادن آن خواسته در دل انسان و زیبا جلوه دادنش در نگاه او.
و «سوء» (بدی) چیزی است که انسان از آن نفرت دارد و از نظر جامعه زشت شمرده می‌شود؛ پس هرگاه از حد خود بگذرد و از اندازه فراتر رود، «فحشاء» (زشتی آشکار) خواهد بود، و به همین دلیل زنا را فحشا نامیده‌اند؛ و فحشاء مصدری است مانند «سرّاء» (خوشی و آسایش) و «ضرّاء» (سختی و گزند).

بحثی اخلاقی و اجتماعی) [تقلید و پیروی از خرافه

تفسیر آیه‌های ۱۶۸ تا ۱۷۱ با هم

و همین‌گونه است پایه‌ریزی تمدن بر کمال‌بخشی به جامعه به همان ترتیبی که یاد شد؛ زیرا این تکامل و دستیابی به سعادت اجتماعی گاه مستلزم محروم ماندن برخی افراد از سعادت زیستی و فردی‌شان است؛ مانند تن دادن به کشته‌شدن و فداکاری در راه دفاع از وطن، قانون یا آرمان، و نیز محرومیت از خوشبختی شخصی برای پاسداری از حریم جامعه. ادامه در متن کامل

اما راهی که قرآن در این باره پیموده، این است که در مقام نظر (اندیشه و باور)، به پیروی از آنچه خدا نازل کرده فرمان داده و از سخن گفتن بدون علم نهی فرموده است. ادامه در متن کامل

اما ادعای حس‌گرایان (پیروان اصالت حس) مبنی بر اینکه: «پیروی از دین، تقلیدی است که علم از آن بازمی‌دارد و دین از خرافه‌های دورهٔ دوم از دوران‌های چهارگانه‌ای است که بر نوع انسان گذشته است (یعنی دوران اسطوره‌ها، دوران مذهب، دوران فلسفه و دوران علم؛ دورانی که امروزه بشر در آن به سر می‌برد و بر پایهٔ پیروی از علم و کنار گذاشتن خرافات است)»، سخنی بدون علم و نظریه‌ای خرافی است. ادامه در متن کامل

اما این ادعا که «پیروی از دین، تقلید است»، باطل است؛ زیرا دین مجموعه‌ای مرکب از معارف مبدأ و معاد و قوانین اجتماعی در قالب عبادات و معاملات است که از راه وحی و نبوت گرفته شده؛ نبوتی که صدق و راستیِ آن با برهان به اثبات رسیده است. ادامه در متن کامل

و شگفتا که این سخن، سخنِ کسانی است که در اصول زندگی و سنت‌های اجتماعی: ادامه در متن کامل

از خوردن و نوشیدن و پوشیدن گرفته تا همسرگزینی و مسکن و دیگر امور، هیچ راهی جز تقلید کورکورانه و پیروی از هوای نفس بدون بررسی و روشن‌شدن حقیقت ندارند. ادامه در متن کامل