تفسیر آیهٔ ۸۰ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ نَرِثُهُ مٰا يَقُولُ وَ يَأْتِينٰا فَرْداً » (و آنچه را می‌گوید از او به ارث می‌بریم و او تنها نزد ما می‌آید). مقصود از به ارث بردنِ آنچه می‌گوید این است که او خواهد مرد و نابود خواهد شد و سخن خود را بر جای می‌گذارد که: «لأوتين بكفري مالا و ولدا» (به سبب کفرم حتماً به من مال و فرزند داده می‌شود)؛ در حالی که این سخن گناهی بود همراه او، همچون همراهی مال با انسان، که نزد خدا محفوظ مانده است؛ گویی مالی بوده که خداوند پس از او به ارث برده است؛ بنابراین در این کلام، استعاره‌ای لطیف به کار رفته است.

و سخن خدا: «وَ يَأْتِينٰا فَرْداً » یعنی تنها نزد ما می‌آید و هیچ‌یک از چیزهایی که به پندار خود با آن‌ها یاری می‌جست و به آن‌ها تکیه می‌کرد همراهش نیست. پس حاصل آیه این است که او تنها نزد ما خواهد آمد و جز همان سخنی که علیه او حفظ کرده‌ایم چیزی همراه ندارد، آن‌گاه او را بر آنچه گفته است حسابرسی می‌کنیم و عذابش را بسیار ممتد و افزون می‌سازیم.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۷ تا ۸۰ با هم

این [تفسیر] مقتضای آن است که سخن او در آغاز آیات: «لَأُوتَيَنَّ مٰالاً وَ وَلَداً » (حتماً به من مال و فرزند داده خواهد شد)، ناظر به بخشش در دنیا دانسته شود؛ اما بنا بر اینکه ناظر به بخشش در آخرت باشد — چنان‌که بیشتر مفسران برگزیده‌اند — معنای آیات همان‌طور که تفسیر کرده‌اند چنین است: تعجب کن از آن کسی که به آیات ما کافر شد (که او عاص بن وائل یا ولید بن مغیره است) و گفت: «سوگند می‌خورم که هرگاه برانگیخته شوم در بهشت به من مال و فرزند داده خواهد شد»؛ آیا از غیب آگاه شد تا بداند در بهشت خواهد بود؟ ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۷۷ تا ۸۰ با هم

و در کتاب «الدر المنثور»، احمد، بخاری، مسلم، سعید بن منصور، عبد بن حمید، ترمذی، بیهقی در «دلائل [النبوه]»، ابن منذر، ابن ابی‌حاتم، ابن حِبان و ابن مَردویه از خبّاب بن ارَتّ روایت کرده‌اند که گفت: من مردی آهنگر بودم و بر عاص بن وائل طلبی داشتم. ادامه در متن کامل

می‌گویم: شبیه به این مضمون نیز به روایت طبرانی از خبّاب نقل شده است؛ و نیز از سعید بن منصور از حسن [بصری] از مردی از اصحاب پیامبر خدا (ص) روایت شده که نامی از خبّاب نبرده است؛ و همچنین از ابن ابی‌حاتم و ابن مردویه از ابن‌عباس از چند تن از صحابه روایت شده است. ادامه در متن کامل

پیش‌تر گذشت که این روایات با سیاق آیات سازگار نیست؛ زیرا این روایات صراحت دارند که این سخن از سوی عاص بن وائل تنها به انگیزهٔ استهزا و ریشخند گفته شده است، در حالی که نقل قطعیِ تاریخی نیز تأیید می‌کند که مشرکان اصلاً به بعث و رستاخیز باور نداشتند. ادامه در متن کامل

افزون بر این، آیات قرآن به رد سخن او با اقامهٔ دلیل و برهان می‌پردازد؛ و اگر آن سخن صرفاً کلامی از روی تمسخر و بدون جدیّت بود، استدلال و احتجاج در برابر آن معنایی نداشت؛ چرا که استدلال تنها در برابر سخنی جدّی جایگاه دارد وگرنه خودِ احتجاج نیز بیهوده خواهد بود. ادامه در متن کامل