تفسیر آیهٔ ۷۳ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِذٰا تُتْليٰ عَلَيْهِمْ آيٰاتُنٰا » (و هنگامی که آیات ما بر آنان خوانده می‌شود...) تا آخر آیه. «مَقام» اسم مکان از قیام است، پس به معنای مسکن و محل اقامت است؛ و «نَدیّ» مجلس است و گفته شده به‌ویژه مجلس مشورت است. و معنای «قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا » (کسانی که کافر شدند به کسانی که ایمان آوردند گفتند) این است که با آنان به گفتگو نشستند و خطاب قرارشان دادند؛ بنابراین، همان‌طور که گفته شده، حرف «لام» برای تبلیغ (رساندن سخن به مخاطب) است. و برخی گفته‌اند مفید معنای تعلیل (بیان علت) است؛ یعنی به خاطر مؤمنان گفتند تا آنان را گمراه کنند و از ایمان بازدارند. اما وجه نخست با سیاق سازگارتر است؛ چنان‌که با سیاق سازگارتر آن است که ضمیر «عَلَيْهِمْ» به عموم مردم — هم کافران و هم مؤمنان — بازگردد، نه فقط به کافران؛ تا لازم نیاید عبارت «قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا » از قبیل آوردن اسم ظاهر به جای ضمیر باشد.

و سخن خدای متعال: «أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقٰاماً وَ أَحْسَنُ نَدِيًّا » (کدام‌یک از دو گروه، جایگاهش بهتر و محفلش نیکوتر است؟)؛ «أیّ» برای پرسش است و آن دو گروه عبارت‌اند از: کافران و مؤمنان. و مقصود کافران این بود که آنان از حیث مسکن و جایگاهْ بهتر و از لحاظ محفل و مجلسْ نیکوتر از مؤمنانند؛ مؤمنانی که بیشترشان را بردگان و بینوایان تشکیل می‌دادند. با این حال، سخن خود را در قالب پرسش درآوردند و به دو گروه با کنایه اشاره کردند، به این ادعا که مؤمنان خود به این برتری آگاهند و اگر از آنان پرسیده شود، بدون هیچ تردید و شکی به همین برتریِ کافران اعتراف می‌کنند.

و معنای آیه چنین است: و هنگامی که آیات ما بر مردم — که همان دو گروه کافران و مؤمنان‌اند — خوانده می‌شود، در حالی که حجّت‌های آن آیات آشکار و دلالتشان روشن است و هیچ شکی برای اهل تردید باقی نمی‌گذارد، گروهی از آنان — که همان کافرانند — به گروه دیگر — یعنی همان مؤمنان — می‌گویند: «کدام‌یک از این دو گروه از جهت مسکن بهتر و از حیث محفل نیکوتر است؟» — و بی‌گمان (به پندار خودشان) آن گروهْ کافرانند —؛ و هدفشان این است که لازمهٔ این برتری دنیوی، سعادتمندیِ آنان در روش و آیینشان است؛ زیرا سعادتی فراتر از برخورداری از متاع زندگی دنیا وجود ندارد، پس حق همان راهی است که خود بر آنند.