تفسیر آیهٔ ۵۵ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ كٰانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاٰهِ وَ الزَّكٰاهِ وَ كٰانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا » (و همواره خانواده‌اش را به نماز و زکات فرمان می‌داد، و نزد پروردگارش پسندیده بود). مراد از «اهل او»، چنان‌که از ظاهر واژه برمی‌آید، نزدیکان و خاندان و قوم او هستند؛ و برخی گفته‌اند مراد از اهلش امت اوست، که سخنی بی‌پایه و بی‌دلیل است.

و مراد از اینکه «نزد پروردگارش پسندیده بود»، پسندیده‌بودنِ خودِ ذات و جانِ اوست، نه تنها عملش (آن‌گونه که شاید برخی چنین تفسیر کرده‌اند)؛ زیرا مطلق‌بودن عبارت با مقید ساختنِ خشنودی به عمل سازگار نیست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۴ و ۵۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «وَ اذْكُرْ فِي الْكِتٰابِ إِسْمٰاعِيلَ إِنَّهُ كٰانَ صٰادِقَ الْوَعْدِ » (و در این کتاب از اسماعیل یاد کن؛ بی‌تردید او در وعده‌اش راستگو بود...) تا پایان دو آیه. مفسران دربارهٔ این «إِسْمٰاعِيلَ » اختلاف نظر دارند؛ بیشتر آنان (جمهور) گفته‌اند: او همان اسماعیل فرزند ابراهیم خلیل‌الرحمان است، و اگر به‌تنهایی یاد شده و همراه اسحاق و یعقوب نیامده، برای توجه ویژه به شأن و مقام او بوده است. و برخی گفته‌اند: او کسی دیگر است، یعنی اسماعیل فرزند حِزقیل از پیامبران بنی‌اسرائیل؛ چراکه اگر او همان فرزند ابراهیم بود، بی‌گمان همراه اسحاق و یعقوب ذکر می‌شد.

و آنچه در توجیه سخن مشهور مفسران گفته‌اند که «او به‌خاطر اهمیت و تجلیل از جایگاهش جداگانه یاد شده است»، با این نکته ضعیف و رد می‌شود که اگر چنین بود، مناسب‌تر آن بود که نامش پس از ابراهیم و پیش از موسی (ع) آورده شود، نه پس از موسی.

داستان اسماعیل، صادق‌الوعد

تفسیر آیه‌های ۵۴ و ۵۵ با هم

داستان اسماعیل بن حِزقیل پیامبر در قرآن جز در این دو آیه (بنا بر یکی از دو تفسیر) نیامده است، و خدای پاک و منزه او را به ستایشی نیکو ستوده است؛ چنان‌که او را وفادار به پیمان (صادق‌الوعد)، امرکننده به کار خیر و پسندیده نزد پروردگارش شمرده، و یادآور شده است که او فرستاده و پیامبر بود.