تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ اذْكُرْ فِي الْكِتٰابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهٰا مَكٰاناً شَرْقِيًّا » (و در این کتاب از مریم یاد کن، آن‌گاه که از کسانِ خود در جایی رو به خاور کناره گرفت). مراد از «کتاب»، قرآن یا همین سوره است؛ چراکه سوره نیز بخشی از کتاب است و جزءِ کتاب، خودْ کتاب نامیده می‌شود. این دو احتمال از نظر سرانجام یکی است؛ ازاین‌رو اصرار برخی از مفسران بر ترجیح احتمال دوم و معیّن ساختنِ آن، فایدهٔ چندانی ندارد.

«نبذ» — بنا بر آنچه راغب گفته است — افکندنِ چیزِ کم‌ارزشی است که به آن اعتنایی نمی‌شود؛ گفته می‌شود «نَبَذَهُ» هنگامی که چیزی را ناچیز شمرده و بدون اعتنا دور بیندازد. و «انتباذ» به معنای کناره‌گیری از مردم و گوشه‌نشینی و تنهایی گزیدن است.

و مریم همان دختر عمران، مادر مسیح (ع) است؛ و مراد از مریم [در این آیه]، سرگذشت مریم است و فرمودهٔ خداوند:

«إِذِ» (آن‌گاه که)

ظرفِ زمان برای آن است؛ و فرمودهٔ «انْتَبَذَتْ » (کناره گرفت) تا پایان این داستان، تفصیلی برای همان مظروف، یعنی سرگذشت مریم است. معنای آیه چنین است: ای محمد، در این کتاب سرگذشت مریم را یاد کن، آن‌گاه که از کسانِ خود کناره گرفت و در جایی رو به خاور — که گویا جانب شرقی مسجد بود — جای گزید.