تفسیر آیهٔ ۹۶ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ كَفيٰ بِاللّٰهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ إِنَّهُ كٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِيراً بَصِيراً » (بگو: گواهیِ خدا میان من و شما بس است؛ بی‌تردید او همواره به بندگانش آگاه و بیناست). هنگامی که پیامبر با آن دلایل محکم بر آنان احتجاج کرد و حقیقتِ معجزهٔ رسالتش—یعنی قرآنی را که با آن به مبارزه فراخوانده بود—بر ایشان روشن ساخت، اما آنان بر لجاجت، انکار و بهانه‌جوییِ خود پای فشردند و به آن اعتنایی نکردند، خواسته‌های بی‌پایه و نامعقولِ دیگری پیش کشیدند، نه برای حقی احترامی قائل شدند و نه از باطلی دست کشیدند، [به پیامبر] فرمان داده شد که کار را به گواهی خدا واگذار کند؛ زیرا خدا بر آنچه از سوی پیامبر و آنان سر زده، گواه است. پیامبر رسالتش را ابلاغ کرد، دعوت نمود، استدلال آورد و عذرشان را قطع کرد (جای بهانه‌ای باقی نگذاشت)، و آنان نیز سخن را شنیدند و حجت بر آنان تمام شد، اما سرکشی و نافرمانی کردند. بنابراین، این سخن به معنای اعلام پایان مناظره، واگذاشتنِ جدال و سپردن کار به مالک و کارساز هستی است تا هر حکمی می‌خواهد جاری سازد.

و گفته شده است که مقصود از این آیه، گواه گرفتنِ خدای پاک و منزه بر حقانیت دعوت و درستی رسالت است؛ گویی پیامبر می‌گوید: برای من همین دلیل بس است که خدا بر رسالتم گواهی می‌دهد، و این کلامِ اوست که با صراحت این حقیقت را بیان می‌کند. پس اگر می‌گویید سخن خدا نیست بلکه از بافته‌های من است، مانند آن را بیاورید؛ در حالی که هرگز نخواهید توانست همانندش را بیاورید، حتی اگر جن و انس پشتیبان و یاورتان باشند و به کمکتان بیایند.

این سخن فی‌نفسه نیکوست، اما چنان‌که گفته شده، ذیل آیه با آن سازگار نیست؛ یعنی عبارت « بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ » (میان من و شما) و سخن او: « إِنَّهُ كٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِيراً بَصِيراً » (بی‌تردید او همواره به بندگانش آگاه و بیناست)؛ بلکه اگر مقصود این بود، مناسب‌تر به نظر می‌رسید گفته شود: «شَهِيداً لِي عَلَيْكُمْ» (گواهی به سود من علیه شما) یا «عَلَى رِسَالَتِي» (بر رسالتم) یا تعبیری مانند آن.