تفسیر آیهٔ ۶۹ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تٰارَهً أُخْريٰ » تا پایان آیه (یا مگر ایمن شده‌اید از اینکه بار دیگر شما را به آن بازگرداند...). «قَصْف» شکستن با شدت و خشونت است، و باد «قاصف» بادی است که کشتی‌ها و ساختمان‌ها را در هم می‌شکند، و گفته شده است: قاصف، باد هلاک‌کننده در دریاست. «تَبیع» به معنای دنبال‌کننده و پی‌گیرندهٔ چیزی است. ضمیر در «فِيهِ» به «دریا» برمی‌گردد و ضمیر در «بِهِ» به غرق‌شدن، یا به فرستادن باد، یا به هر دوی آن‌ها با توجه به رویدادی که پیش آمده بازمی‌گردد و برای هریک از این نظرات قائلانی هست. این آیه نیز کامل‌کنندهٔ همان سرزنش و توبیخ است.

معنای آیه این است: آیا با نجات‌یافتن به سوی خشکی، آسوده‌خاطر شده‌اید از اینکه خداوند بار دیگر شما را به دریا بازگرداند و بادی کشتی‌شکن یا هلاک‌کننده بر شما بفرستد و به سبب کفر و ناسپاسی‌تان غرقتان سازد، و سپس به خاطر این غرق‌شدن، هیچ‌کس را نیابید که از جانب شما به بازخواست و پی‌گیری از خدا برخیزد و از او بپرسد چرا با شما چنین کرد و او را بر آنچه انجام داده مؤاخذه کند؟!

و در این فرمودهٔ خدا: « ثُمَّ لاٰ تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنٰا بِهِ تَبِيعاً » (سپس برای خود در برابر ما بر سرِ آن هیچ پی‌جویی نخواهید یافت)، التفات (تغییر لحن و سیاق سخن) از حالت غایب به متکلم‌مع‌الغیر (ما) رخ داده است. نکته‌اش این است که در برابر طرفِ مقابل، عظمت و کبریا آشکار شود که این با مقام سرزنش و تهدید کاملاً متناسب است؛ همچنین زمینه‌چینی و مقدمه‌ای باشد برای آیه‌های بعدی که در سیاق متکلم‌مع‌الغیر آمده‌اند.