تفسیر آیهٔ ۴۹ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالُوا أَ إِذٰا كُنّٰا عِظٰاماً وَ رُفٰاتاً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ خَلْقاً جَدِيداً » (و گفتند: آیا هنگامی که استخوان‌ها و ریزه‌ریزه‌هایی فرسوده شدیم، آیا به‌راستی با آفرینشی نو برانگیخته می‌شویم؟). در مجمع‌البیان آمده است: «رُفات، هر چیزی است که شکسته و پوسیده شده باشد؛ و وزنِ فُعال در هر چیزی که خرد و کوبیده شود بسیار می‌آید، چنان‌که گفته می‌شود: حُطام (خاشاک و ریزه‌های خردشده)، دُقاق (هر چیز کوبیده‌شده و ریز) و تُراب (خاک).» و مُبَرَّد گفته است: «هر چیزی که کوبیده شود و در خردکردنش چندان مبالغه شود تا ساییده گردد، رُفات است.» پایان کلام.

در این آیه، ادامهٔ بیان این حقیقت آمده است که آنان معارف قرآن را درنمی‌یابند؛ زیرا رستاخیز را بعید شمردند، در حالی که رستاخیز از مهم‌ترین حقایقی است که قرآن آن را ثابت می‌کند و از روشن‌ترین اموری است که دلیل‌های وحیانی و عقلانی بر آن اقامه شده است، تا آنجا که خداوند در جای‌جای کلام خویش آن را با وصفِ « لاٰ رَيْبَ فِيهِ » (هیچ شکی در آن نیست) یاد کرده است؛ و آنان بر نفیِ آن دلیلی ندارند، جز اینکه آن را بسیار دور از ذهن می‌پندارند.

و از بزرگ‌ترین چیزهایی که این بعیدشمردن را در دل‌هایشان می‌آراست، این گمانشان بود که مرگ، فنا و نابودیِ انسان است و پدیدآمدنِ چیزی از نیستیِ محض بعید به نظر می‌رسد؛ چنان‌که گفتند: آیا هنگامی که با تباه‌شدنِ بدن‌هایمان از مرگ، به استخوان و ریزه‌های پوسیده بدل شدیم—تا جایی که جز استخوان‌ها از بدن‌ها چیزی نماند، سپس استخوان‌ها نیز پوسید و خاکستر و ریزه‌ریزه شد—آیا ما در آفرینشی نو خواهیم بود و دوباره انسان‌هایی همانند گذشته می‌شویم؟ این بازگشتی دور از ذهن است. از همین رو، خدای پاک و منزه با یادآوریِ قدرتِ مطلق و آفرینشِ نخستین، ادعایشان را رد کرد؛ چنان‌که در ادامه خواهد آمد.