تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ فَأَصْفٰاكُمْ رَبُّكُمْ بِالْبَنِينَ وَ اتَّخَذَ مِنَ الْمَلاٰئِكَهِ إِنٰاثاً إِنَّكُمْ لَتَقُولُونَ قَوْلاً عَظِيماً » (آیا پروردگارتان شما را با دادن پسران برگزید و خود از فرشتگانْ دخترانی برگرفت؟! براستی که شما سخنی بس بزرگ [و ناروا] می‌گویید). «إصفاء» به معنای خالص گردانیدن است. در مجمع‌البیان آمده است: عرب می‌گوید «أَصْفَيْتُ فلاناً بالشيء»، یعنی هنگامی که او را بدان چیز برگزینی و ویژه سازی. پایان سخن او.

این سخن خطاب به کسانی از مشرکان است که می‌گفتند فرشتگان دختران خدایند یا برخی از آنان دختران خدا هستند؛ و استفهام (پرسش) در آیه برای انکار است. چه بسا واژه «إناث» (مادگان) به جای دختران به کار رفته است، زیرا آنان مادینگی را از صفات پستی و فرودستی می‌شمردند.

معنای آیه چنین است: اگر خدای سبحان پروردگار شماست و پروردگاری جز او نیست و همو تدبیر همه‌چیز را بر عهده دارد، آیا می‌گویید او شما را به کرامتی برگزیده که خود را بدان گرامی نداشته است؟ یعنی پسران را ویژه شما گردانیده و برای خود از فرزندان جز دختران برنگرفته است؛ همان فرشتگان گرامی که می‌پندارید ماده‌اند؟! بی‌گمان شما به گفتاری زبان گشوده‌اید؛ گفتاری بس سنگین و بزرگ، از آن رو که پی‌آمدی سخت و ناگوار به دنبال دارد.