تفسیر آیهٔ ۳۰ سورهٔ اسراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ رَبَّكَ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشٰاءُ وَ يَقْدِرُ إِنَّهُ كٰانَ بِعِبٰادِهِ خَبِيراً بَصِيراً » (بی‌تردید پروردگارت روزی را برای هر کس بخواهد می‌گستراند و تنگ می‌گیرد؛ چرا که او به بندگانش آگاه و بیناست). سیاق کلام نشان می‌دهد که این آیه در مقام بیان علت برای نهیِ پیشین در آیهٔ گذشته از زیاده‌روی و کوتاهی در انفاق و بخشش مال است.

و معنایش این است: این شیوهٔ پروردگارت و سنت جاری اوست که روزی را برای هر کس بخواهد فراخ می‌گرداند و برای هر کس بخواهد تنگ می‌سازد؛ پس برای رعایت مصلحت بندگان، آن را به تمام معنا فراخ نمی‌کند و به طور کامل هم دریغ نمی‌دارد، چرا که او به بندگان خویش آگاه و بیناست؛ و سزاوار است که تو نیز به اخلاق الهی آراسته شوی، راه میانه‌روی را برگزینی و از افراط و تفریط دوری کنی.

و گفته شده است: این آیه علّت‌آوری است به این معنا که پروردگارت روزی را می‌گشاید و تنگ می‌گیرد، و این از شئون الهیِ ویژهٔ خدای متعال است و شایستهٔ تو نیست که خود را به این صفت بیارایی، بلکه وظیفهٔ تو این است که میانه‌روی پیشه کنی، بی‌آنکه از آن به سوی افراط یا تفریط منحرف شوی. در معنای این علت‌آوری، سخنان دیگری نیز گفته شده که همگی وجوهی بعید و دور از ذهن‌اند.