تفسیر آیهٔ ۶۰ سورهٔ یونس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَي اللّٰهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ » (و گمان کسانی که بر خدا دروغ می‌بندند، در روز قیامت چیست؟) تا پایان آیه. از آنجا که پاسخ پرسش گذشته: « آللّٰهُ أَذِنَ لَكُمْ أَمْ عَلَي اللّٰهِ تَفْتَرُونَ » (آیا خدا به شما اجازه داده یا بر خدا دروغ می‌بندید؟) با توجه به مورد روشن بود و آن اینکه کارشان افتراست، فرجام ناگوارش را بزرگ شمرد؛ چراکه این کار، دروغ‌بستن بر خدای پاک و منزه است و افترا به حکم بداهت از گناهان است و بی‌گمان اثری شوم دارد. از همین رو، خدای متعال برای بیم‌دادن و تهدید فرمود: « وَ مٰا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَي اللّٰهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ » (و گمان کسانی که بر خدا دروغ می‌بندند، در روز قیامت چیست؟).

اما این سخن خدا: « إِنَّ اللّٰهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَي النّٰاسِ وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاٰ يَشْكُرُونَ » (به راستی خدا بر مردم دارای بخشش و فضل است، ولی بیشترشان سپاس نمی‌گزارند)، گلایه و سرزنشی است که به خوی همیشگی مردم اشاره دارد؛ اینکه بیشترشان نعمت خدا را کفران می‌کنند و در برابر بخشش و نعمت او شکر به‌جا نمی‌آورند. مراد از «فضل» در اینجا همان بخشش الهی است؛ زیرا سخن دربارهٔ روزی‌ای است که خدا برایشان فرود آورده و آن همان فضل است، و اینکه بخشی از آن را بر خود حرام کرده‌اند، همان کفران و ناسپاسی است.

با بازگشت ذیل آیه به صدر آن، دروغ‌بستن بر خدا از مصادیق کفران نعمت او خواهد بود؛ و معنا چنین می‌شود: خداوند بر مردم دارای بخشش و فضل است، ولی بیشترشان فضل و نعمت او را ناسپاسی می‌کنند؛ پس گمان کسانی که با تحریم روزی خدا و بستن دروغ بر او نعمتش را کفران می‌کنند، دربارهٔ روز قیامت چیست؟