تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ شرح

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷ و ۸ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ إِليٰ رَبِّكَ فَارْغَبْ » (پس چون فراغت یافتی بکوش، و به سوی پروردگارت رغبت نما). این خطاب به پیامبر (ص)، نتیجه و شاخه‌ای از مطالب پیشین است: مطالبی دربارهٔ سپردن بار رسالت و دعوت به آن حضرت، و نیز منّت نهادن خدای متعال بر او با گشایش سینه، برداشتن بار سنگین و بلندآوازه ساختن نامش؛ که همهٔ این‌ها مصداق‌هایی از آسانی پس از سختی است.

بر این اساس، معنای آیه چنین می‌شود: اکنون که به دنبال هر سختی آسانی می‌آید و زمام این کار تنها به دست خداست و بس، پس هرگاه از آنچه بر تو واجب شده است فراغت یافتی، خود را در راه خدا با عبادت و دعای او به رنج و کوشش بینداز، و تنها به او روی آور و مشتاق باش تا در برابر این رنج به تو آسایش، و در برابر این دشواری به تو آسانی ببخشد.

برخی گفته‌اند مقصود این است: «هرگاه از واجبات فارغ شدی، در مستحبات بکوش»؛ و برخی گفته‌اند: «هرگاه از نماز فارغ شدی، در دعا به کوشش بپرداز»؛ اما آنچه این دو نظر در بر دارند، تنها بیان برخی از مصداق‌هاست.

همچنین گفته شده است معنا این است: «چون از جهاد فارغ شدی، در عبادت بکوش»؛ و گفته شده مقصود این است: «چون از دنیایت فارغ شدی، برای آخرتت تلاش کن»؛ و اقوال دیگری نیز گفته شده که همگی وجوهی ضعیف‌اند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۷ و ۸ با هم

و در «مجمع‌البیان» دربارهٔ سخن خدای متعال که می‌فرماید: « فَإِذٰا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ إِليٰ رَبِّكَ فَارْغَبْ » [شرح: ۷-۸] (پس هرگاه فراغت یافتی، بکوش و به سوی پروردگارت مشتاق باش) آمده است: معنایش این است که هرگاه از نماز واجب فارغ شدی، در دعا برای پروردگارت خود را به رنج و کوشش انداز و در درخواستِ حاجت به سوی او روی آور. وی می‌افزاید:

و این همان مطلبی است که از امام باقر (ابوجعفر) و امام صادق (ابوعبدالله) (ع) روایت شده است.