أَفَلَا يَنظُرُونَ إِلَى ٱلۡإِبِلِ كَيۡفَ خُلِقَتۡ
آیا به شتر نمی‌نگرند که چگونه آفریده شده است؟
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۰ با هم
این‌ها تدبیرهایی فراگیر است که بی‌تردید به خدای متعال مستند است. ازاین‌رو او پروردگار آسمان و زمین و آنچه میان آن دو است می‌باشد، و در نتیجه پروردگار جهان انسانی است؛ پس بر آنان واجب است که او را پروردگار خود گیرند، به یکتایی بشناسند و بندگی‌اش کنند؛ و پیشِ روی آنان «غاشیه» قرار دارد که همان روز حساب و پاداش است. ادامه در متن کامل
تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ غاشیه، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۲۰، صفحهٔ ۲۷۴ تا ۲۷۵ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/88/17/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « أَ فَلاٰ يَنْظُرُونَ إِلَي الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ » (آیا به شتر نمی‌نگرند که چگونه آفریده شده است؟). خدای متعال پس از آنکه از توصیف «غاشیه» (قیامتِ فراگیر) و بیانِ حالِ دو گروه مؤمنان و کافران فراغت یافت، در پی آن به اشاره‌ای اجمالی به تدبیر پروردگار پرداخت؛ تدبیری که آشکارا از ربوبیت حق‌تعالی پرده برمی‌دارد، ربوبیتی که واجب بودنِ عبادت او را اقتضا می‌کند، و لازمه‌اش حسابرسیِ اعمال و پاداش مؤمن به سبب ایمانش و کیفر کافر به سبب کفر اوست؛ و ظرفِ زمانی و مکانی‌ای که این حساب و جزا در آن رخ می‌دهد، همان غاشیه است.
و خدای متعال نخست آنان را فراخواند تا بنگرند شتر چگونه آفریده شده است؛ و خدای پاک و منزه چگونه خاکی بی‌جان و فاقد شعور را بدین صورت شگفت‌انگیز در اندام‌ها، نیروها و کارکردهایش صورت‌گری فرموده و آن را رامِ آنان ساخته است، تا از سواری، باربری، گوشت، شیر، پوست و کُرک، و حتی ادرار و سرگین آن بهره‌مند شوند. آیا همهٔ این‌ها هماهنگیِ تصادفی و بی‌هدفی است که خودبه‌خود رخ داده باشد؟! و یادکردِ ویژه از شتر به این سبب است که سوره مکی است و نخستین کسانی که سوره بر آنان تلاوت می‌شد، عرب‌های بادیه‌نشین بودند؛ و نگهداری و پرورش شتران از ارکانِ اصلی زندگی‌شان به شمار می‌رفت.