تفسیر آیهٔ ۱۵ سورهٔ انشقاق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « بَليٰ إِنَّ رَبَّهُ كٰانَ بِهِ بَصِيراً » (آری، به راستی پروردگارش همواره به او بینا بوده است)؛ این کلام، ردّی بر گمان اوست؛ یعنی ماجرا چنان نیست که او می‌پنداشت، بلکه او بازمی‌گردد و رجوع خواهد کرد. و سخن خدای متعال: « إِنَّ رَبَّهُ كٰانَ بِهِ بَصِيراً »، تعلیل (بیان علت) برای همین رد است؛ زیرا خدای پاک و منزه پروردگار او، مالک او و تدبیرکنندهٔ کارش بود، بر او احاطهٔ علمی داشت و کارهایی را که می‌کرد می‌دید، و تکالیفی را بر عهده‌اش نهاده بود و کارهایش پاداش یا کیفری ـ نیک یا بد ـ دارد؛ پس ناگزیر باید به سوی او بازگردد و به آنچه به سبب عملش سزاوار آن است جزا داده شود.

از همین جا روشن می‌شود که فرمودهٔ خدای متعال: « إِنَّ رَبَّهُ كٰانَ بِهِ بَصِيراً »، از باب اقامهٔ دلیل بر حتمی بودن معاد است؛ نظیر آنچه پیش‌تر دربارهٔ آیهٔ: « إِنَّكَ كٰادِحٌ إِليٰ رَبِّكَ » گذشت.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷ تا ۱۵ با هم

همچنین از مجموع این نه آیه برمی‌آید که دادن کارنامه‌ها و گشوده شدن نامه‌های اعمال پیش از حسابرسی است؛ همان‌طور که این سخن خدای متعال نیز بر آن دلالت دارد: «وَ كُلَّ إِنسٰانٍ أَلْزَمْنٰاهُ طٰائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ كِتٰاباً يَلْقٰاهُ مَنْشُوراً اقْرَأْ كِتٰابَكَ كَفيٰ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً» (… ادامه در متن کامل

سپس، چنان‌که می‌بینی، آیاتْ دادن کارنامه از پشت سر را ویژهٔ کافران قرار می‌دهد؛ از این رو سخن دربارهٔ گنهکارانِ مؤمن از اهل گناهان کبیره به میان می‌آید؛ همان کسانی که به دوزخ می‌روند، مدتی در آن می‌مانند و سپس بر پایهٔ روایاتِ هر دو مذهب (شیعه و اهل سنت) با شفاعت از آن بیرون می‌آیند. ادامه در متن کامل