تفسیر آیهٔ ۲۵ سورهٔ تکویر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا هُوَ بِقَوْلِ شَيْطٰانٍ رَجِيمٍ » (و آن سخنِ شیطانی رانده‌شده نیست)؛ این آیه استناد قرآن به القای شیطان را نفی می‌کند، به شکلی که عام‌تر از راه جنون و دیوانگی است؛ زیرا «شیطان» به معنای موجود شرور است، و تعبیر «شیطان رجیم» (رانده‌شده) همان‌گونه که در کلام خدای متعال بر ابلیس و فرزندانش اطلاق شده، بر افراد شرور از سایر جنیان نیز اطلاق گردیده است؛ چنان‌که خدای متعال فرمود: «قٰالَ فَاخْرُجْ مِنْهٰا فَإِنَّكَ رَجِيمٌ» (ص: ۷۷؛ فرمود: پس از آن [مقام] بیرون شو که تو رانده‌شده‌ای) و فرمود: «وَ حَفِظْنٰاهٰا مِنْ كُلِّ شَيْطٰانٍ رَجِيمٍ» (حجر: ۱۷؛ و آن را از هر شیطان رانده‌شده‌ای حفظ کردیم).

بنابراین معنای آیه این است که قرآن، فریب و وسوسه‌ای از سوی ابلیس و لشکریانش نیست، و القایی از جانب اشرارِ جن نیز نمی‌باشد؛ آن‌گونه که بر دیوانگان القا می‌کنند.

بحث روایی

و در تفسیر قمی، در حدیثی که سند آن را به امام صادق (ع) رسانده، دربارهٔ این سخن خدا آمده است: «وَ مَا هُوَ بِقَوْلِ شَيْطَانٍ» «رَجِيمٍ» (و آن سخن شیطانی رانده‌شده نیست)،

فرمود: یعنی کاهنانی که در قریش بودند، و سخن آنان به سخن شیاطینی نسبت داده شد که همراهشان بودند و بر زبانشان سخن می‌گفتند؛ از این‌رو فرمود: « وَ مٰا هُوَ بِقَوْلِ شَيْطٰانٍ رَجِيمٍ » (و آن سخن شیطانی رانده‌شده نیست) همانند سخنان آن کاهنان.