تفسیر آیهٔ ۱۸ سورهٔ مرسلات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و عبارت « كَذٰلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ » (ما با مجرمان چنین رفتار می‌کنیم) در جایگاه بیان علت برای مطالب پیشین است؛ از همین رو، بدون حرف عطف (به صورت جدا) آمده است، گویی پرسنده‌ای پرسیده است: «چرا آنان هلاک شدند؟» و در پاسخ گفته شده: «ما با مجرمان چنین می‌کنیم». این آیات — همان‌طور که می‌بینید — هشداری است و بازگرداندن سخن به اصل و محوری که در سوره پی‌ریزی شده است، یعنی فرمودهٔ او: « وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ » (وای در آن روز بر تکذیب‌کنندگان!). همین آیات عینا دلیلی بر یگانگی پروردگاری (توحید در ربوبیت) است؛ زیرا هلاک ساختن انسان‌های مجرم، تصرف و تدبیری در جهان انسانی به شمار می‌آید، و از آنجا که هلاک‌کننده‌ای جز خدا نیست — و مشرکان نیز بدان اعتراف داشته‌اند — پس تنها او پروردگار است؛ هیچ پروردگاری جز او و هیچ معبودی غیر از وی نیست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۶ تا ۱۸ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَ لَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ كَذٰلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ » (آیا پیشینیان را هلاک نکردیم؟! سپس دیگران را به دنبالشان می‌فرستیم [و هلاک می‌کنیم]. ما با مجرمان این‌گونه رفتار می‌کنیم). پرسش در اینجا برای انکار و یادآوری است، و مراد از «اولین»، امت‌های کهن مانند قوم نوح، عاد و ثمود است، و مراد از «آخرین»، امت‌های گذشته‌ای هستند که پس از آنان آمدند و به ایشان پیوستند. «اتباع» نیز به معنای پی‌درپی قرار دادن چیزی به دنبال چیز دیگر است.

افزون بر این، این آیات بر وجود «روز جدایی» (قیامت) دلالت دارند؛ زیرا هلاک ساختن یک قوم به سبب جرمشان، تنها پس از آن معنا دارد که تکلیفی متوجه آنان شده باشد و آنان نافرمانی کرده باشند، و تکلیف نیز جز با پاداش دادن به فرمان‌بردار و کیفر دادن به نافرمان مفهومی ندارد. پس بی‌تردید روزی هست که در آن داوریِ نهایی انجام می‌گیرد؛ فرمان‌بردار پاداش می‌یابد و نافرمان کیفر می‌بیند، و این پاداش و کیفر، دنیوی نیست، زیرا دنیا گنجایش همهٔ آن‌ها را ندارد. بنابراین روزی وجود دارد که در آن هر کس به سزای عمل خویش می‌رسد، و آن همان «روز جدایی» است، همان روزی که همهٔ مردم برای آن گرد آورده می‌شوند.