تفسیر آیهٔ ۳۶ سورهٔ قیامه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ يَحْسَبُ الْإِنْسٰانُ أَنْ يُتْرَكَ سُديً » (آیا انسان می‌پندارد که بیهوده و رها به حال خود واگذاشته می‌شود؟). این بخشْ پایان سوره است که در آن بازگشتی است به آنچه در آغاز سوره آمده بود؛ آنجا که فرمود: « أَ يَحْسَبُ الْإِنْسٰانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظٰامَهُ » (آیا انسان می‌پندارد که هرگز استخوان‌هایش را گرد نخواهیم آورد؟).

و پرسش برای توبیخ (سرزنش) است، و «السدي» به معنای مهمل (رهاشده به حال خود) است؛ و معنا چنین است: آیا انسان گمان می‌برد که مهمل و رها واگذاشته می‌شود و به او اعتنایی نخواهد شد، به این صورت که پس از مرگ با زنده‌شدن برانگیخته نگردد؟! و لازمه‌اش این است که نه تکلیفی بر دوشش نهاده شود و نه جزا داده شود.

بحث روایی

و در تفسیر قمی دربارهٔ سخن خدای متعال: « أَ يَحْسَبُ الْإِنْسٰانُ أَنْ يُتْرَكَ سُديً » آمده است: «[یعنی انسان گمان می‌کند] حسابرسی نمی‌شود، عذاب نمی‌گردد و از هیچ چیزی بازخواست نخواهد شد.»

و در کتاب «علل الشرائع» به سند خود از مَسعده بن زیاد روایت کرده است که گفت: مردی به جعفر بن محمد (ع) عرض کرد: ای اباعبدالله، ما برای امری شگفت آفریده شده‌ایم! فرمود: خدا خیرت دهد، آن امر چیست؟ عرض کرد: ما برای نابودی آفریده شده‌ایم! امام فرمود: ای برادرزاده، ما برای جاودانگی آفریده شده‌ایم؛ چگونه بهشتی که زوال نمی‌پذیرد و آتشی که هرگز خاموش نمی‌شود، نابود می‌شوند؟! بلکه بگو: ما تنها از سرایی به سرای دیگر منتقل می‌شویم.