تفسیر آیهٔ ۹۲ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَلَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا -إلي قوله- اَلْخٰاسِرِينَ » (کسانی که شعیب را تکذیب کردند گویی هرگز در آن دیار نزیسته بودند... تا آنجا که می‌فرماید: همان زیانکاران بودند). راغب در مفردات گفته است: «و غني في مكان كذا إذا طال مقامه فيه مستغنيا به عن غيره بغني قال: كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا» (وقتی اقامت کسی در مکانی طولانی شود، در حالی که بدان از غیر آن بی‌نیاز باشد، گویند «غَنِيَ في مَكانِ كَذا»؛ راغب سپس گفته است: «كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا») (پایان سخن راغب). و « كَأَنْ » مخفف «كأنّ» است که به سببِ درآمدن بر جملهٔ فعلیه تخفیف یافته است.

پس این سخن خدا که: « اَلَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا » (کسانی که شعیب را تکذیب کردند، گویی هرگز در آن نزیسته بودند)، تشبیه حالِ تکذیب‌کنندگان قوم او به کسانی است که اقامتی طولانی در سرزمین خود نداشته‌اند؛ چراکه برافتادنِ چنین افرادی آسان است، چون با خاندان، خانواده، خانه یا مزارع و املاکی به آن سرزمین دل‌بستگی ندارند. اما کسی که در سرزمینی جای‌گیر شده، آن را وطن گزیده، زمانی دراز در آن به سر برده و با هر چه در زندگی مادی مایهٔ تعلق می‌شود به آن پیوند خورده است، رها کردن آن دیار برایش دشوار و نزدیک به ناممکن خواهد بود؛ به‌ویژه رها کردن سرزمینی که مردمی ریشه‌دار در آن ساکن بوده‌اند، همراه با هر آنچه در طول اقامت درازمدت خود گرد آورده‌اند. با این حال، این قوم که مردمانی دیرپا در آن دیار بودند، خانه و کاشانه و هر چه در آن بود را رها کردند؛ در کوتاه‌ترین زمان، زمین‌لرزه آنان را فروگرفت و در خانه‌های خود به رو درافتادند و هلاک شدند.

و آنان می‌پنداشتند شعیب و پیروانش تباه و زیان‌کار خواهند شد، اما پندارشان باطل گشت و گردش روزگار بر ضد خودشان چرخید و خود، زیان‌کارانِ واقعی شدند؛ پس نیرنگ ورزیدند و خدا نیز تدبیر کرد، و خدا بهترین تدبیرکنندگان است.

«فأخذت الذين كفروا الرجفة» (پس زمین‌لرزه کافران را فروگرفت). سپس در این سخن خود: « اَلَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْباً » تا پایان آیه، تصریح کرد که حکم الهی، نابودی و خسران، به سود شعیب و پیروانش و بر ضد تکذیب‌کنندگانِ قومش رقم خورد؛ بنابراین خودِ آنان زیان‌کاران و نیرنگ‌خوردگان شدند، در حالی که پیش‌تر گمانی جز این در سر داشتند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۹۱ و ۹۲ با هم

خدای متعال به همین نکته اشاره می‌فرماید؛ آنجا که نخست ادعای آنان را یادآور شد که پیروان شعیب زیان‌کارند، سپس از فرود آمدن عذاب سخن گفت و در اینکه زمین‌لرزه چه کسانی را در بر گرفت ابهام نهاد و فرمود: « فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَهُ » (پس زمین‌لرزه آنان را فروگرفت)، و چنین نیاورد: