تفسیر آیهٔ ۱۸۶ سورهٔ اعراف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

« مَنْ يُضْلِلِ اللّٰهُ فَلاٰ هٰادِيَ لَهُ » (هر که را خدا گمراه کند، هیچ راهنمایی برای او نیست) تا پایان آیه.

خدای متعال می‌فرماید: « مَنْ يُضْلِلِ اللّٰهُ فَلاٰ هٰادِيَ لَهُ وَ يَذَرُهُمْ فِي طُغْيٰانِهِمْ يَعْمَهُونَ » (هر که را خدا گمراه کند هیچ راهنمایی برای او نیست، و آنان را در سرکشی‌شان سرگردان وامی‌گذارد). «عَمَه» به معنای سرگردانی و دودلی در گمراهی یا نشناختن دلیل و حجت است. اینکه نقطهٔ مقابلِ آن ذکر نشده — یعنی «هر که را خدا هدایت کند هیچ گمراه‌کننده‌ای برای او نیست» — به این دلیل است که کلام برای بیان علتِ آیهٔ پیشین آورده شده است: « فَبِأَيِّ حَدِيثٍ » تا آخر آیه؛ گویی پرسیده شده است: «چرا به هیچ سخنی هرگز ایمان نمی‌آورند؟» و پاسخ داده شده: «زیرا هر که را خدا گمراه کند...» تا آخر آیه.

بحث روایی

و در تفسیر قمی، در تفسیر این فرمودهٔ خدای متعال که: « وَ يَذَرُهُمْ فِي طُغْيٰانِهِمْ يَعْمَهُونَ » (و آنان را در سرکشی‌شان رها می‌سازد تا سرگردان بمانند)، آمده است که فرمود:

فرمود: «نكّله إلي نفسه»؛ او را به خودش واگذاشت.

می‌گویم: معنای رها کردنِ آنان تا در سرکشی‌شان سرگردان بمانند، یاری نکردنِ آن‌ها در برابر نفسشان و واگذاشتنِ آن‌ها به خودشان از راه بریدن توفیق است؛ ازاین‌رو، با واگذار شدن به نفس (وکول به نفس) تطبیق می‌کند.