تفسیر آیهٔ ۳۹ سورهٔ واقعه

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۸ تا ۴۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « لِأَصْحٰابِ الْيَمِينِ ثُلَّهٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ ثُلَّهٌ مِنَ الْآخِرِينَ » (برای اهل سعادت؛ گروهی بسیار از پیشینیان، و گروهی بسیار از پسینیان).
معنای این کلام با آنچه پیش‌تر گذشت روشن می‌شود. از این آیات برمی‌آید که اهل سعادت در میان امت‌های پسین، درست مانند امت‌های پیشین، جمعیتی بسیارند؛ اما پیشگامان مقرّب در میان پسینیان، نسبت به پیشینیان، شمار کمتری دارند.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۳، ۱۴، ۳۹ و ۴۰ با هم

در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌مردویه و ابن‌عساکر از طریق عروة بن رویم از جابر بن عبدالله روایت کرده‌اند که گفت: هنگامی که سورهٔ واقعه نازل شد و در آن « ثُلَّهٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ قَلِيلٌ مِنَ الْآخِرِينَ » (گروهی بسیار از پیشینیان، و اندکی از پسینیان) [واقعه: ۱۳-۱۴] آمد، عمر گفت: ای پیامبر خدا، کاش گروهی بسیار از پیشینیان و گروهی بسیار از پسینیان می‌بود! ادامه در متن کامل

[سپس پیامبر فرمود:] «ألا و إن من آدم إلي ثله و أمتي ثله-و لن نستكمل ثلتنا حتى نستعين بالسودان رعاه الإبل- ممن يشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له» (بدانید که از آدم تا من یک گروه بسیارند و امّت من نیز یک گروه بسیار؛ و هرگز شمار گروه خود را کامل نخواهیم کرد تا آنکه از سیاهانِ شترچران کمک بگیریم، از کسانی که گواهی دهند معبودی جز خدای یگانه نیست و او را شریکی وجود ندارد). ادامه در متن کامل

می‌گویم: صاحب کشاف در تفسیر آیه گفته است: اگر بگویی: روایت شده است که چون آن آیه نازل شد، این امر بر مسلمانان سخت و گران آمد، و پیامبر خدا (ص) پیوسته به درگاه پروردگارش مراجعه می‌کرد تا اینکه « ثُلَّهٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ ثُلَّهٌ مِنَ الْآخِرِينَ » (گروهی بسیار از پیشینیان و گروهی بسیار از پسینیان) [واقعه: ۳۹-۴۰]… ادامه در متن کامل

[در پاسخ] می‌گویم: این سخن به دو دلیل درست نیست: نخست آنکه این آیه آشکارا دربارهٔ سابقون (پیشگامان) آمده است و آیهٔ دوم دربارهٔ اصحاب یمین (اهل سعادت)؛ مگر نمی‌بینی که چگونه اصحاب یمین و وعدهٔ داده‌شده به آنان، بر سابقون و وعدهٔ داده‌شده به ایشان عطف شده است؟ ادامه در متن کامل

و در پاسخ به این اشکال گفته‌اند: شاید بتوان حدیث را چنین معنا کرد که صحابه با شنیدن آیهٔ نخست گمان کردند در این امت نیز ماجرا به همین ترتیب خواهد بود؛ یعنی اصحاب یمین گروهی بزرگ از پیشینیان و شمار اندکی از این امت هستند، و در نتیجه بهشتیانِ این امت کمتر از امت‌های گذشته خواهند بود. ادامه در متن کامل

اما بر تو پوشیده نیست که این توجیه، تحمیل معنایی بی‌دلیل بر الفاظ آیه است و عبارتِ آیه نیز چنین معنایی را برنمی‌تابد؛ به‌ویژه آن‌که «نسخ آیه» را به از میان رفتن آن گمانِ بی‌جا تفسیر کنیم. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳۹ و ۴۰ با هم

و در همان کتاب، مسدد در مسند خود، و ابن‌منذر، طبرانی و ابن‌مردویه با سندی نیکو از ابوبکره از پیامبر (ص) روایت کرده‌اند که دربارهٔ سخن خدای متعال: « ثُلَّهٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ ثُلَّهٌ مِنَ الْآخِرِينَ » (دسته‌ای پرشمار از پیشینیان و دسته‌ای پرشمار از پسینیان) فرمود: هر دو گروه از همین امت هستند.

تفسیر آیه‌های ۲۷، ۳۹، ۴۰ و ۴۱ با هم

می‌گویم: این معنا در چند روایت دیگر نیز نقل شده است؛ ولی ظاهر آیه‌های این سوره نشان می‌دهد که این دسته‌بندی برای همهٔ انسان‌هاست، نه ویژهٔ این امت. ادامه در متن کامل