تفسیر آیهٔ ۴۱ سورهٔ رحمن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمٰاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوٰاصِي وَ الْأَقْدٰامِ » (مجرمان از نشانه‌هایشان شناخته می‌شوند، پس آنان را از موی جلوی سر و پاهایشان می‌گیرند). این سخن در جایگاه پاسخ به پرسشی فرضی است؛ گویی گفته شده: «اگر از گناهشان بازخواست نمی‌شود، پس با آنان چه می‌کنند؟» پاسخ داده شده که مجرمان از سیمایشان شناخته می‌شوند و... . از همین رو، این جمله بدون حرف عطف آمده است. مراد از «سیما»ی آنان نیز همان نشانهٔ آشکار بر چهره‌هایشان است.

سخن در فرمودهٔ او: « فَيُؤْخَذُ بِالنَّوٰاصِي وَ الْأَقْدٰامِ » (پس از موی جلوی سر و پاهایشان گرفته می‌شوند)، نتیجه و متفرع بر همان شناختِ یادشده است. «نواصی» جمع «ناصیه» به معنای موی جلوی سر، و «اقدام» جمع «قدم» (پا) است؛ و تعبیرِ « بِالنَّوٰاصِي » نایب‌فاعلِ فعلِ «يُؤْخَذُ» است.

معنای آیه چنین است: هیچ‌کس از گناهش بازخواست نمی‌شود، بلکه مجرمان از نشانهٔ آشکارشان در چهره شناخته می‌شوند؛ آنگاه موی جلوی سر و پاهای مجرمان گرفته می‌شود و در آتش افکنده می‌گردند.