تفسیر آیهٔ ۳۱ سورهٔ رحمن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَ الثَّقَلاٰنِ » (به‌زودی به حساب شما می‌پردازیم، ای دو گروه جن و انس!). گفته می‌شود: «فرغ فلان لأمر كذا» (فلانی برای فلان کار فارغ شد)، هنگامی که پیش‌تر به کارهایی مشغول بوده، سپس آن‌ها را رها کرده و تمام توجه و اشتغالش را از روی اهمیت‌دادن، به همان کار منحصر ساخته باشد.

بنابراین معنای « سَنَفْرُغُ لَكُمْ » این است که: بساط جهان نخستین (دنیا) را برمی‌چینیم و به کار شما می‌پردازیم. آیات بعد روشن می‌کنند که مقصود از پرداختن به آنان، برانگیختن، حسابرسی و کیفر و پاداش کارهایشان از نیک و بد است؛ پس «فراغت برای آنان» استعاره‌ای به کنایه از دگرگونی نشئه (انتقال از دنیا به آخرت) است.

و فراغت برای آنان با این حقیقت منافاتی ندارد که هیچ کاری خدای متعال را از کاری دیگر بازنمی‌دارد؛ زیرا فراغتِ یادشده ناظر به دگرگونی نشئه و جهان هستی است، و اینکه هیچ کاری او را از کاری دیگر بازنمی‌دارد ناظر به مطلق و بی‌کران بودن قدرت الهی است؛ چنان‌که «كل يوم هو في شأن» (او هر روز در کاری است) که به گوناگونی شأن‌ها و تدبیرها نظر دارد، با اینکه هیچ شأنی او را از شأن دیگر بازنمی‌دارد ناسازگار نیست.

و «ثقلان» جن و انس هستند؛ و بازگرداندن ضمیر جمع در « لَكُمْ » و « إِنِ اسْتَطَعْتُمْ » و جز این‌ها به آن دو گروه، ازآن‌روست که هر یک از آنها جمعی دارای افراد بسیارند.