تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ رحمن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ » (پروردگارِ دو مشرق و پروردگارِ دو مغرب). مراد از دو مشرق، مشرقِ تابستان و مشرقِ زمستان است، که با آن، فصل‌های چهارگانه پدید می‌آید و روزی‌ها سامان می‌یابد؛ و گفته شده است: مراد از دو مشرق، خاورِ خورشید و ماه، و از دو مغرب، باخترِ آن دو است.

بحث روایی

و در کتاب «احتجاج»، از علی (ع) در حدیثی آمده است: «و اما دربارهٔ کلام الهی: « رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ » (پروردگار دو مشرق و پروردگار دو مغرب)، مشرقِ زمستان به‌جای خود است و مشرقِ تابستان به‌جای خود؛ آیا این را از نزدیکی و دوری خورشید درنمی‌یابی؟».

می‌گویم: این معنا را قمی نیز در تفسیر خود به‌صورت مرسل (بدون ذکر سلسله‌سند) و مضمر (بدون تصریح به نام معصوم) روایت کرده است.