تفسیر آیهٔ ۴ سورهٔ ذاریات

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و فرمودهٔ او: « فَالْمُقَسِّمٰاتِ أَمْراً » (سوگند به تقسیم‌کنندگان کار) عطف بر موارد پیشین است، و سوگند به فرشتگانی است که به فرمان او عمل می‌کنند و آن فرمان را به مقتضای درجات و جایگاه‌های گوناگونِ خود تقسیم می‌نمایند؛ چراکه امرِ صاحبِ عرش در آفرینش و تدبیر، یکی است، اما وقتی گروهی از فرشتگان با وجود تنوعِ وظایفشان آن را بر عهده می‌گیرند، این امر با تقسیم‌بندیِ کارِ آنان شاخه‌شاخه و بخش‌بخش می‌شود؛ سپس وقتی گروهی که در رتبهٔ پایین‌تر از گروه نخست‌اند آن را دریافت می‌کنند، با تقسیم‌بندیِ آنان دوباره بخش‌بخش می‌گردد، و این روند به همین گونه ادامه می‌یابد تا به فرشتگانی برسد که بی‌واسطه متصدیِ حوادث جزئیِ جهان‌اند؛ آن‌گاه آن امر با تقسیم‌شدنِ آن حوادث تقسیم می‌پذیرد و با فزونیِ آن‌ها پرشمار می‌شود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً فَالْحٰامِلاٰتِ وِقْراً فَالْجٰارِيٰاتِ يُسْراً فَالْمُقَسِّمٰاتِ أَمْراً » (سوگند به بادهای افشاننده که به شدت می‌افشانند، و سوگند به ابرهای باربردارِ گرانبار، و سوگند به کشتی‌های روانِ آسان، و سوگند به فرشتگان تقسیم‌کننده کارها). ادامه در متن کامل

و این چهار آیه—همان‌گونه که می‌بینید—به تدبیر عمومی جهان اشاره دارند؛ چراکه نمونه‌ای از تدبیر کارها در خشکی را یاد کرده‌اند که همان «الذاريات ذروا» (بادهای پراکنده‌کننده) است، و نمونه‌ای از تدبیر در دریا را که «الجاريات يسرا» (کشتی‌های آسان‌روان) است، و نمونه‌ای از تدبیر در جوّ را که «الحاملات وقرا» (ابرهای گران‌بار) است، و همهٔ این‌ها را با فرشتگانی که تکیه‌گاه‌های تدبیرند و همان «المقسمات أمرا» (تقسیم‌کنندگان کارها) هستند، کامل فرموده است. ادامه در متن کامل

پس این آیات به این معناست که گویی گفته شود: سوگند به همهٔ اسبابی که کار تدبیر جهان با آن‌ها به کمال می‌رسد که چنین و چنان خواهد شد؛ و از طریق خاصه (امامیه) و عامه (اهل‌سنت) از علی علیه افضل‌السلام روایت شده است که ایشان این چهار آیه را همان‌گونه که گذشت تفسیر فرموده‌اند. ادامه در متن کامل

از فخر رازی در «تفسیر کبیر» نقل است که نزدیک‌تر به صواب آن است همهٔ این چهار آیه بر بادها حمل شود؛ چراکه بادها همان‌گونه که خاک را می‌پراکنند، ابرهای سنگین را نیز برمی‌دارند و در جوّ به آسانی روان می‌شوند و ابرها را بر نواحی گوناگون زمین تقسیم می‌کنند. ادامه در متن کامل

حق این است که آنچه او نزدیک به صواب دانسته، دور از حقیقت است و معنایی که پیش‌تر گذشت، از سخن او رساتر است. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

در تفسیر قمی آمده است: پدرم از ابن‌ابی‌عمیر، از جمیل، از امام صادق (ع) دربارهٔ کلام خدای متعال: « وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً » برایم نقل کرد که فرمود: ابن‌کَوّاء از امیر مؤمنان (ع) دربارهٔ « اَلذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً » پرسید؛ فرمود: باد است. ادامه در متن کامل

می‌گویم: این حدیث از طریق‌های اهل سنت نیز روایت شده است، چنان‌که در «روح‌المعانی» آمده است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۳ و ۴ با هم

کشتی‌هاست؛ و دربارهٔ « فَالْمُقَسِّمٰاتِ أَمْراً » فرمود: فرشتگان‌اند.

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

و در «مجمع‌البیان» آمده است که امام باقر و امام صادق (ع) فرمودند: «لا يجوز لأحد أن يقسم إلا بالله تعالي،و الله يقسم بما شاء من خلقه»؛ برای هیچ‌کس روا نیست که سوگند بخورد مگر به خدای متعال، و خداوند به هر چه از آفریدگانش که بخواهد سوگند یاد می‌کند. ادامه در متن کامل