تفسیر آیهٔ ۳ سورهٔ ذاریات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً فَالْحٰامِلاٰتِ وِقْراً فَالْجٰارِيٰاتِ يُسْراً فَالْمُقَسِّمٰاتِ أَمْراً » (سوگند به بادهای افشاننده که به شدت می‌افشانند، و سوگند به ابرهای باربردارِ گرانبار، و سوگند به کشتی‌های روانِ آسان، و سوگند به فرشتگان تقسیم‌کننده کارها). ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۳ با هم

در این آیات، سوگند در پیِ سوگند آمده است که بر حقیقتِ مورد سوگند—یعنی پاداش و کیفر اعمال—تأکیدِ پیاپی می‌بخشد. از این رو عبارت « وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً » سوگند به بادهایی است که خاک را برمی‌انگیزند. و فرمودهٔ او: «فَالْحٰامِلاٰتِ وِقْراً» (سوگند به باربردارانِ گرانبار)؛ با حرف «فاء»—که ترتیب و تأخیر را می‌رساند—به «الذاريات» معطوف شده و سوگند به ابرهایی است که بار سنگینِ آب را حمل می‌کنند؛ و فرمودهٔ او: « فَالْجٰارِيٰاتِ يُسْراً » (سوگند به روان‌های آسان) عطف بر آن است و سوگند به کشتی‌هایی است که به آسانی و نرمی در دریاها روانند.

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

و این چهار آیه—همان‌گونه که می‌بینید—به تدبیر عمومی جهان اشاره دارند؛ چراکه نمونه‌ای از تدبیر کارها در خشکی را یاد کرده‌اند که همان «الذاريات ذروا» (بادهای پراکنده‌کننده) است، و نمونه‌ای از تدبیر در دریا را که «الجاريات يسرا» (کشتی‌های آسان‌روان) است، و نمونه‌ای از تدبیر در جوّ را که «الحاملات وقرا» (ابرهای گران‌بار) است، و همهٔ این‌ها را با فرشتگانی که تکیه‌گاه‌های تدبیرند و همان «المقسمات أمرا» (تقسیم‌کنندگان کارها) هستند، کامل فرموده است. ادامه در متن کامل

پس این آیات به این معناست که گویی گفته شود: سوگند به همهٔ اسبابی که کار تدبیر جهان با آن‌ها به کمال می‌رسد که چنین و چنان خواهد شد؛ و از طریق خاصه (امامیه) و عامه (اهل‌سنت) از علی علیه افضل‌السلام روایت شده است که ایشان این چهار آیه را همان‌گونه که گذشت تفسیر فرموده‌اند. ادامه در متن کامل

از فخر رازی در «تفسیر کبیر» نقل است که نزدیک‌تر به صواب آن است همهٔ این چهار آیه بر بادها حمل شود؛ چراکه بادها همان‌گونه که خاک را می‌پراکنند، ابرهای سنگین را نیز برمی‌دارند و در جوّ به آسانی روان می‌شوند و ابرها را بر نواحی گوناگون زمین تقسیم می‌کنند. ادامه در متن کامل

حق این است که آنچه او نزدیک به صواب دانسته، دور از حقیقت است و معنایی که پیش‌تر گذشت، از سخن او رساتر است. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

در تفسیر قمی آمده است: پدرم از ابن‌ابی‌عمیر، از جمیل، از امام صادق (ع) دربارهٔ کلام خدای متعال: « وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً » برایم نقل کرد که فرمود: ابن‌کَوّاء از امیر مؤمنان (ع) دربارهٔ « اَلذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً » پرسید؛ فرمود: باد است. ادامه در متن کامل

می‌گویم: این حدیث از طریق‌های اهل سنت نیز روایت شده است، چنان‌که در «روح‌المعانی» آمده است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۳ با هم

و در کتاب «الدر المنثور» آمده است: عبدالرزاق، فاریابی، سعید بن منصور، حارث بن ابی‌اسامه، ابن‌جریر، ابن‌منذر، ابن‌ابی‌حاتم، ابن‌انباری در «المصاحف»، حاکم — که آن را صحیح دانسته — و بیهقی در «شعب الإیمان»، از چند طریق از علی بن ابی‌طالب (ع) دربارهٔ کلام الهی: « وَ الذّٰارِيٰاتِ ذَرْواً » روایت کرده‌اند که فرمود: بادهاست؛ و دربارهٔ « فَالْحٰامِلاٰتِ وِقْراً » فرمود: ابرهاست؛ و دربارهٔ « فَالْجٰارِيٰاتِ يُسْراً » فرمود:

تفسیر آیه‌های ۳ و ۴ با هم

کشتی‌هاست؛ و دربارهٔ « فَالْمُقَسِّمٰاتِ أَمْراً » فرمود: فرشتگان‌اند.

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

و در «مجمع‌البیان» آمده است که امام باقر و امام صادق (ع) فرمودند: «لا يجوز لأحد أن يقسم إلا بالله تعالي،و الله يقسم بما شاء من خلقه»؛ برای هیچ‌کس روا نیست که سوگند بخورد مگر به خدای متعال، و خداوند به هر چه از آفریدگانش که بخواهد سوگند یاد می‌کند. ادامه در متن کامل