قَالُواْ رَبَّنَا مَن قَدَّمَ لَنَا هَٰذَا فَزِدۡهُ عَذَابٗا ضِعۡفٗا فِي ٱلنَّارِ
می‌گویند: پروردگارا! هر کس این عذاب را پیشاپیش برای ما فراهم ساخته است، کیفرش را در آتش دوچندان بیفزا!
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بیان
تفسیر آیه‌های ۵۹ تا ۶۱ با هم
خدای متعال می‌فرماید: « هٰذٰا فَوْجٌ مُقْتَحِمٌ مَعَكُمْ -إلي قوله- فِي النّٰارِ » (این گروهی است که همراه شما به فشار و سختی وارد آتش می‌شود... در آتش). این سه آیه — بر اساس آنچه از سیاق فهمیده می‌شود — حکایت‌کنندهٔ ستیز و بگومگویی است که میان پیروان و پیشوایانِ سرکش در دوزخ رخ می‌دهد.
تفسیر آیهٔ ۶۱ سورهٔ ص، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۷، صفحهٔ ۲۱۹ تا ۲۲۰ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/38/61/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « قٰالُوا رَبَّنٰا مَنْ قَدَّمَ لَنٰا هٰذٰا فَزِدْهُ عَذٰاباً ضِعْفاً فِي النّٰارِ » (گفتند: پروردگارا، هر کس این عذاب را پیشاپیش برای ما فراهم آورده، عذابش را در آتش دوچندان افزون کن). خدای متعال در اینجا پاسخ پیشوایان را به سخنِ پیروان که گفتند: « أَنْتُمْ قَدَّمْتُمُوهُ لَنٰا » (شما آن را برای ما فراهم کردید...) ذکر نکرده است؛ در حالی که آن پاسخ را در سورهٔ صافات، در بازگوییِ بگومگوی آنان با این آیه آورده است: «قٰالُوا بَلْ لَمْ تَكُونُوا مُؤْمِنِينَ وَ مٰا كٰانَ لَنٰا عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطٰانٍ بَلْ كُنْتُمْ قَوْماً طٰاغِينَ» تا پایان آیه (صافات: ۲۹-۳۰: [پیشوایان] گفتند: بلکه شما خود اهل ایمان نبودید، و ما را بر شما هیچ تسلطی نبود، بلکه خود گروهی سرکش بودید). بنابراین، سخنِ پیروان که گفتند: «رَبَّنٰا مَنْ قَدَّمَ لَنٰا هٰذٰا فَزِدْهُ عَذٰاباً ضِعْفاً فِي النّٰارِ»، کلامِ آنان پس از درماندگی و پایان یافتنِ ستیز و مجادله است.
و جملهٔ « مَنْ قَدَّمَ » (هر کس پیش فرستاد...)، جملهٔ شرط و جزاست. و «ضِعْف» به معنای مِثل و برابرِ یک چیز است، و « عَذٰاباً ضِعْفاً » یعنی عذابی دارای برابری و افزونی؛ یعنی دو برابر عذاب.