تفسیر آیهٔ ۱۳۹ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۳۹ و ۱۴۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِنَّ يُونُسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ إِذْ أَبَقَ إِلَي الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ »؛ (و بی‌گمان، یونس از فرستادگان بود؛ آن‌گاه که به‌سوی آن کشتیِ آکنده گریخت)؛ یعنی کشتی آکنده از مردم؛ و «إباق» به‌معنای گریختن بنده از پیش مولای خویش است.

۲. داستان او در نزد اهل کتاب:

تفسیر آیه‌های ۱۳۹ تا ۱۴۸ با هم

پس یونس (ع) رفت و در میان مردم ندا داد و گفت: «نینوا پس از سه روز به زمین فروخواهد رفت.» پس مردان نینوا به خدا ایمان آوردند، به روزه‌داری فراخوان دادند و همگی جامه‌های خشنِ پلاسین بر تن کردند. ادامه در متن کامل

یونس اندوهگین شد و گفت: «معبودا! من از همین فرار می‌کردم؛ زیرا می‌دانستم که تو مهربان، باگذشت، شکیبا و توبه‌پذیری. ادامه در متن کامل

و یونس بیرون رفت، روبه‌روی شهر نشست، در آنجا برای خود سایبانی ساخت و زیر آن نشست تا ببیند در شهر چه خواهد شد. ادامه در متن کامل

پروردگار فرمود: «ای یونس، آیا بر بوته‌کدو بسیار اندوهگین شدی؟» گفت: «آری پروردگارا، بسیار اندوهگین شدم.» پس خدای متعال فرمود: «تو بر آن اندوه خوردی در حالی که برایش زحمتی نکشیده و پرورشش نداده بودی، بلکه یک‌شبه پدید آمد و یک‌شبه از بین رفت؛ آیا من بر نینوا، آن شهر بزرگ که بیش از دوازده رِبوه (صد و بیست هزار) انسان در آن زندگی می‌کنند دلسوزی نکنم؟ ادامه در متن کامل

اگر بگویی: نظیر این مطالب در قرآن کریم نیز آمده است؛ مانند نسبت دادن فرار به او در سورهٔ صافات و نیز خشمگین رفتن او و این گمانش که خدا هرگز بر او تنگ نخواهد گرفت، چنان‌که در سورهٔ انبیاء آمده است. ادامه در متن کامل

پاسخ می‌دهم: میان این دو نسبت تفاوت است؛ زیرا کتاب‌های مقدس آنان، یعنی عهدین (تورات و انجیل)، از نسبت دادن گناهان—حتی گناهان کبیرهٔ هلاک‌کننده—به پیامبران (ع) ابایی ندارند؛ ازاین‌رو دلیلی ندارد که گناهانِ نسبت‌داده‌شده به او را چنان توجیه کنند که از عنوان گناه بیرون رود. ادامه در متن کامل

۳. ستایش خدای متعال از او:

تفسیر آیه‌های ۱۳۹ تا ۱۴۸ با هم

خدای پاک و منزه او را ستوده است به اینکه از مؤمنان است (انبیاء: ۸۸) و اینکه او را برگزید—و دانستی که برگزیدن بنده از سوی خدا به معنای خالص‌گرداندن او برای ذات خویش است—و اینکه او را از شایستگان قرار داد (قلم: ۵۰). ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۳۹ تا ۱۴۸ با هم

و در بحارالانوار به نقل از بصائرالدرجات با سندش از حَبّه عُرَنی آمده است که گفت: امیرالمؤمنین (ع) فرمود: ادامه در متن کامل

«إن الله عرض ولايتي علي أهل السماوات و علي أهل الأرض-أقر بها من أقر و أنكرها من أنكر-أنكرها يونس فحبسه الله في بطن الحوت حتي أقر بها» (همانا خداوند ولایت مرا بر اهل آسمان‌ها و بر اهل زمین عرضه کرد؛ هر که خواست به آن اقرار کرد و هر که خواست آن را انکار نمود؛ یونس آن را انکار کرد، پس خداوند او را در شکم ماهی به بند کشید… ادامه در متن کامل

می‌گویم: در همین معنا روایات دیگری نیز آمده است. و مقصود، ولایتِ کلیِ الهی است که آن حضرت (ع) نخستین کسی از این امت است که درِ آن را گشود؛ و آن عبارت است از اینکه خداوندِ متعال در تدبیر کار بنده جایگزین او می‌شود (تدبیر امر او را خود بر عهده می‌گیرد)، به گونه‌ای که بنده جز به او رو نمی‌کند و جز آنچه او خواسته است نمی‌خواهد؛ و این با پیمودن راه بندگی به دست می‌آید که بنده را بدان‌جا می‌رساند که خداوند او را خالص برای خود می‌گرداند، تا جایی که هیچ‌کس دیگری در او با خدا شریک نمی‌شود. ادامه در متن کامل

و ظاهر کاری که یونس (ع) انجام داد به گونه‌ای بود که خدای متعال آن را نمی‌پسندید، از این رو درخور انتساب به خواست و ارادهٔ او نبود؛ پس خداوند او را به آنچه گرفتارش کرد مبتلا ساخت تا به ستمِ خود در حق خویش اعتراف کند و بداند که خدای متعال از ارادهٔ چنین چیزی پاک و منزه است. ادامه در متن کامل

و این مطلب را تأیید می‌کند ادامه در متن کامل

روایتی که در علل‌الشرائع با سندش از ابوبصیر آمده است که گفت: به امام صادق (ع) عرض کردم: ادامه در متن کامل

«لأي عله صرف الله العذاب عن قوم يونس-و قد أظلهم و لم يفعل ذلك بغيرهم من الأمم؟ فقال:لأنه كان في علم الله أنه سيصرفه عنهم لتوبتهم-و إنما ترك إخبار يونس بذلك- لأنه أراد أن يفرغه لعبادته في بطن الحوت-فيستوجب بذلك ثوابه و كرامته» (به چه علتی خداوند عذاب را از قوم یونس برگرداند—در حالی که بر سرشان سایه افکنده بود—اما… ادامه در متن کامل