تفسیر آیهٔ ۳۲ سورهٔ احزاب

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا نِسٰاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ » إلخ (ای همسران پیامبر، شما اگر پروا پیشه کنید مانند هیچ‌یک از زنان دیگر نیستید؛ پس در سخن گفتن نرمی نشان ندهید تا آن‌کس که در دلش بیماری است طمع نورزد...). این آیه، در صورتی که تقوا پیشه کنند، برابریِ آنان را با دیگر زنان نفی می‌کند و منزلتشان را برتر از دیگران قرار می‌دهد؛ سپس اموری از نهی و امر را برمی‌شمارد که فرع و نتیجهٔ برابر نبودنشان با سایر زنان است؛ چنان‌که این سخن بر آن دلالت دارد: «فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ وَ قَرْنَ وَ لاٰ تَبَرَّجْنَ» إلخ (پس با ناز و نرمی سخن مگویید و در خانه‌هایتان آرام گیرید و خودنمایی مکنید...). و این‌ها ویژگی‌هایی مشترک میان همسران پیامبر (ص) و سایر زنان است.

بنابراین، آغاز کردن سخن با این فرموده که: « لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسٰاءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ » (اگر تقوا پیشه کنید، مانند هیچ‌یک از زنان دیگر نیستید) و سپس متفرع ساختنِ این تکالیف مشترک بر آن، بیانگر تأکید بیشترِ این تکالیف دربارهٔ آنان است؛ گویی به آنان گفته شده است: شما مانند دیگران نیستید، پس بر شما واجب است که در پیروی از این تکالیف نهایت کوشش را به کار بندید و در دین خدا بیش از سایر زنان احتیاط کنید.

دوبرابر شدنِ پاداش و کیفر آنان در خیر و شر ـ چنان‌که آیهٔ پیشین بر آن دلالت داشت ـ این تأکید در تکالیف را تأیید می‌کند، بلکه خود دلیلی بر آن است؛ چراکه دوچندان شدنِ جزا هرگز از مؤکد بودنِ تکلیف جدا نیست.

و این فرمودهٔ پروردگار: « فَلاٰ تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ » (پس در سخن گفتن ناز و نرمش نشان ندهید تا آن‌کس که در دلش بیماری است طمع نورزد)، خداوند پس از بیانِ بلندیِ جایگاه و والاییِ قدر آنان به سبب نسبتشان با پیامبر (ص)، و پس از آنکه در این منزلت تقوا را شرط دانست و روشن ساخت که برتری آنان به پرهیزکاری است نه به صِرف پیوند با پیامبر (ص)، آنان را از نازک‌کردن و نرم‌ساختن گفتار در برابر مردان نهی فرمود؛ یعنی سخن‌گفتن به شیوه‌ای که به شک و گمان‌های ناروا بینجامد و شهوت را برانگیزد، تا مبادا کسی که در دلش بیماری هست به طمع بیفتد؛ و بیماری دل، همان ضعف و فقدان نیروی ایمانی است که انسان را از گرایش به کارهای ناپسند بازمی‌دارد.

و سخن خدای متعال که می‌فرماید: « وَ قُلْنَ قَوْلاً مَعْرُوفاً » (و سخنی پسندیده بگویید)، یعنی گفتاری متعارف و مستقیم که شریعت و عرف اسلامی آن را شایسته بداند؛ و آن کلامی است که با لحن خود بر چیزی بیش از معنایش دلالت نکند و از هرگونه اشاره به فساد و گمان بد پیراسته باشد.